توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

تدوین و ارزیابی برنامه مداخله مبتنی بر حل تعارض ادراک شده مادر-کودک بر کیفیت زندگی مادران کودکان طیف‌ خودمانده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرنوش فراهانی سپهر 1
پرویز شریفی درآمدی 2
سعید رضایی 3
اصغر مینایی 4
1 دانشجوی دکتری رشته روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 استاد گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی ،دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی ،دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 دانشیار گروه سنجش و اندازه گیری (روانسنجی)، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی ،دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
10.22034/ceciranj.2025.529797.1965
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه مداخله‌ مبتنی بر حل تعارض ادراک‌شده بر بهبود کیفیت زندگی مادران کودکان دارای اختلال طیف خودمانده بود. پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل کلیه مادران دارای فرزند با اختلال طیف خودمانده بود که فرزندان آن‌ها حداقل ۵ سال سن داشته و تشخیص قطعی اختلال را دریافت کرده بودند.30 نفر از مادران با روش نمونه‌گیری در دسترس براساس معیارهای ورود به مطالعه انتخاب و سپس به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر کدام ۱۵ نفر) گمارش شدند. گروه آزمایش در ۱۰ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای مداخله آموزشی با محوریت حل تعارض ادراک‌شده در رابطه با کودکان شان شرکت کردند، در حالی که گروه گواه هیچ مداخله‌ای دریافت نکردند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF, 1996) بود. برای تحلیل داده‌ها، از تحلیل کوواریانس تک‌متغیره (ANCOVA) استفاده گردید. کلیه تحلیل‌های آماری با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 26 انجام شد. نتایج نشان داد که برنامه مداخله‌ای مبتنی بر حل تعارض ادراک‌شده به‌طور معناداری باعث بهبود کیفیت زندگی مادران در گروه آزمایش شده است. همچنین، ضریب اتا (787/0η² =  ) نشان داد که حدود 7/78 درصد از تغییرات کیفیت زندگی مادران توسط مداخله تبیین شده است، با توجه به شاخص‌های شدت اثر، این مقدار بیانگر اثرگذاری بالا و قابل‌توجه برنامه مداخله‌ای است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که ارائه آموزش‌ در زمینه حل تعارض ادراک‌شده می‌تواند ابزارهای لازم را برای مدیریت بهتر تعامل مادر-کودک در اختیار مادران قرار دهد، و منجر به افزایش کیفیت زندگی آن‌ها شود. بنابراین، گنجاندن آموزش مهارت‌های حل تعارض در برنامه‌های حمایتی خانواده‌های دارای کودک طیف خودمانده به‌ویژه برای مادران، پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
تعارض ادراک شده
تعارضات مادر-کودک
کودکان طیف خودمانده
کیفیت زندگی

موضوعات

عنوان مقاله English

Development and Evaluation of a Mother–Child Perceived Conflict Resolution-Based Intervention Program on the Quality of Life of Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder

نویسندگان English

Farnoush Farahanisepehr 1
parviz sharifidaramadi 2
saeid rezayi 3
asghar minaee 4
1 Ph.D. Student, Department of Exceptional Children Psychology, ALLAMEH Tabataba'i University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Exceptional Children Psychology, ALLAMEH Tabataba'i University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Exceptional Children Psychology, ALLAMEH Tabataba'i University, Tehran, Iran.
4 Associate Professor, Department of Psychometrics, ALLAMEH Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

The present study aimed to examine the effectiveness of a perceived conflict resolution-based intervention program in improving the quality of life of mothers of children with autism spectrum disorder (ASD). This research employed a quasi-experimental design with a pre-test–post-test control group. The statistical population included all mothers of children diagnosed with ASD, whose children were at least five years old and had received a confirmed diagnosis. Thirty mothers were selected through convenience sampling based on inclusion criteria and were randomly assigned to experimental and control groups (15 participants in each). The experimental group participated in ten 45-minute educational sessions focused on resolving perceived conflict in the mother–child relationship, while the control group received no intervention. Data were collected using the World Health Organization Quality of Life Questionnaire (WHOQOL-BREF, 1996). Data analysis was conducted using univariate analysis of covariance (ANCOVA) via SPSS version 26. The results indicated that the perceived conflict resolution-based intervention significantly improved the quality of life of mothers in the experimental group (P < 0.05). Additionally, the eta squared coefficient (η² = 0.787) revealed that approximately 78.7% of the changes in mothers’ quality of life were explained by the intervention, indicating a high and substantial effect size. These findings suggest that training in perceived conflict resolution can provide mothers with essential tools for better managing mother–child interactions and enhancing their overall quality of life. Therefore, incorporating conflict resolution skills training into support programs for families of children with ASD—especially for mothers—is strongly recommended.
 
 
 



 

کلیدواژه‌ها English

Perceived Conflict
Mother&‌ndash
Child Conflicts
Autism Spectrum Disorder
Quality of Life
احمدی، م. (1394). رابطه باورهای دینی و سبک زندگی با کیفیت زندگی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر زنجان. زن و مطالعات خانواده، 8 (30)، 20–7.
جوادیان، س. ر. (1401). اثربخشی آموزش طرحواره‌درمانی و ذهن‌آگاهی بر کنترل خشم، خودتنظیمی هیجانی و کیفیت زندگی مادران دارای فرزند با اختلال اوتیسم در مرکز توانبخشی و کاردرمانی جوان تاش منطقه ۱۵ شهر تهران پایان‌نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی ادیبان، 7 (2)، 18-30.
خرمی قاضیانی، م.، و ابوالقاسمی، ع. (1399). رابطه شیوه‌های حل تعارض والدین و سبک‌های دلبستگی با کیفیت زندگی دختران دارای احساس تنهایی. فصلنامه سلامت روان کودک، 7(1)، 14–1.
رضایی، ز.، اکبری، م.، احمدیان، ح.، و یاراحمدی، ی. (1400). مدل‌سازی مشکلات رفتاری نوجوانان براساس تعارض والد-فرزندی و مشکلات فرایندهای خانواده با نقش میانجی‌گر دشواری تنظیم هیجان در نوجوانان دختر. مجله مطالعات ناتوانی، 11(2)، 63–56.
شریفی درآمدی، پ.، و آقارشتی، م. (1384). تأثیر آموزش شیوه‌های مقابله‌ای در کاهش اضطراب والدین دارای کودکان اختلال رفتاری. فصلنامه خانواده پژوهی،1 (2)، 160-150.
غنیمی، ف.، دادخواه، ا.، دانش، ع.، و تقی‌لو، ص. (1398). مقایسه میزان اثربخشی آموزش مدیریت استرس و ادراک حمایت‌های اجتماعی به شیوه شناختی رفتاری بر ابعاد کیفیت زندگی مادران کودکان با اختلال طیف اوتیسم. روانشناسی افراد استثنایی، 9 (35)، 99–73.
غیاثی مقدم، آ.، و خدابخش، م. ر. (1403). مقایسه تنظیم هیجان، خودآگاهی و انعطاف‌پذیری شناختی در مادران شاغل و خانه‌دار دارای کودک مبتلا به اختلال اوتیسم. مجله علمی تخصصی روانشناسی و علوم تربیتی در هزاره سوم، 8 (4)، 125–112.
قائینی، ف.، و لیل‌آبادی، ل. (1400). بلوغ عاطفی زوجین در بستر طرحواره رهاشدگی و الگوهای ارتباطی. تهران؛ انتشارات گنجور.
کرمی، م.، و محمدخانی، ش. (1397). اثر بخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر کاهش تعارض‌های والد - فرزند در دانش آموزان شهرستان شیروان. مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، 13(2)، 151–127.
گلدنبرگ، ا.، و گلدنبرگ، ه. (2000). خانواده‌درمانی .مترجمان، مهدی گنجی، حمیدرضا حسین شاهی، سیامک نقشبندی (1396). تهران: نشر روان.
مظاهری، ا.، و رضاخانی، س. د. (1396). اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی بر افزایش عزت نفس و کاهش تعارضات والد-فرزند در دختران دبیرستانی. نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 11(37)، 149–131.
نجات، س.، منتظری، ع.، هلاکویی نایینی، ک.، محمد، ک.، و مجدزاده، س. ر. (1385) استانداردسازی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF): ترجمه و روان‌سنجی گونه ایرانی. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، 4(4)، 12–1.
Ahmadi, M. S. (2015). The relationship between religious beliefs and lifestyle with the quality of life of female high school students in Zanjan. Women and Family Studies, 8(30), 7-20
Avalos, L. A., Chandran, A., Churchill, M. L., Gao, X., Ames, J. L., Nozadi, S. S. & Nguyen, R. (2023). Prenatal depression and risk of child autism‐related traits among participants in the Environmental influences on Child Health Outcomes program. Autism Research, 16(9), 1825-1835.
Brodaty, H., & Donkin, M. (2022). Family caregivers of people with dementia. Dialogues in clinical neuroscience, 11(2), 217-228.
Brown, E. A., Zhao, J., McCullough, K., Fuller, D. S., Figueiredo, A. E., Bieber, B., .. & Ljungman, S. (2021). Burden of kidney disease, health-related quality of life, and employment among patients receiving peritoneal dialysis and in-center hemodialysis: findings from the DOPPS program. American Journal of Kidney Diseases, 78(4), 489-500.
Cheramin, F., & Faraji, Sh. (2023). The effectiveness of schema therapy and mindfulness training on anger control, emotional self-regulation and quality of life on mothers of children with autism in Javantash Rehabilitation and Occupational Therapy Center, Mothers and children,17(6),520-533.
Chiracu, A., Cosma, G. A., Stepan, A. R., Cosma, M. A., Corlaci, I., Călugăru, E. D. C., Voinea, F., Zăvăleanu, M., Burileanu, H. A., & Avramescu, T. (2023). Psychological capital, quality of life, and well-being in mother caregivers of individuals with down syndrome. Frontiers in psychology,14(4),1104-1145.
Çulhacik, G. D., Durat, G., & Eren, N. (2021). Effects of activity groups, in which art activities are used, on resilience and related factors in families with disabled children. Perspectives in Psychiatric Care, 57(1), 343-350.
Dawson, G., Rieder, A. D., & Johnson, M. H. (2023). Prediction of autism in infants: progress and challenges. The Lancet Neurology, 22(3), 244-254.
Demšar, A., & Bakracevic, K. (2023). Depression, anxiety, stress, and coping mechanisms among parents of children with autism spectrum disorder. International Journal of Disability, Development and Education,70(6),994-1007.
Dillenburger, K., Jordan, J., McKerr, L., & Devine, P. (2014). The effects of early intervention on the behaviour of children with autism spectrum disorders. Early Childhood Education Journal, 42(1), 1-9.
Ericson Lidman, E., & Antonsson, H. (2023). Registered nurses’ experiences of challenging situations in their psychosocial working environment in home care of patients with functional and/or intellectual disability: a qualitative study. Nordic Journal of Nursing Research, 43(1), 165-180
Ghanimi, F., Dadkhah, A., Danesh, E., & Taghiloo, S. (2019). Comparrative study of the effectiveness of stress management and social support perception training based on cognitive-behavioral manner on Quality of Life of Mothers of children with autism spectrum disorder. Psychology of Exceptional Individuals, 9(35), 73-99.
Ghiyasi Moghadam, A., & Khodabakhsh, M. R. (2024). Comparison of emotion regulation, self-awareness and cognitive flexibility in working and housewives’ mothers with children with autism. Scientific Journal of Psychology and Educational Sciences in the Third Millennium, 8(4), 112-125.
Haft, S. L., Duong, P. H., Ho, T. C., Hendren, R. L., & Hoeft, F. (2019). Anxiety and attentional bias in children with specific learning disorders. Journal of abnormal child psychology, 47, 487-497.
Hameed, R. A., Hoel, A. T., Diseth, T. H., Bjørnland, K., & Gjone, H. (2024). Mental Health, Psychosocial Functioning, and Quality of Life in Adolescents with Hirschsprung Disease. Journal of Pediatric Surgery,59(6),1037-1043.
Hirota, T., & King, B. H. (2023). Autism spectrum disorder: a review. Jama, 329(2), 157-168.
Jackson, S. Z., Pinto-Martin, J. A., Deatrick, J. A., Boyd, R., & Souders, M. C. (2022). High depressive symptoms, low family functioning, and low self-efficacy in mothers of children with autism spectrum disorder compared to two control groups. Journal of the American Psychiatric NursesAssociation,30(2),300-312.
Johnson, L. A. (2019). Stigma and quality of life in patients with advanced lung cancer. Number 3/May 2019, 46(3), 318-328.
Karami, M., & Mohammadkhani, Sh. (2018). The effectiveness of life skills training on reducing parent-child conflicts among students in Shirvan city. Khorasan Social Cultural Studies, 13(2), 127-151.
Khorami Ghaziyani, M., & Abolghasemi, A. (2020). The Relationship between Parental Conflict Resolution Strategies and Attachment Styles with Quality of Life in Adolescent Girls with Loneliness Feeling. J Child Ment Health, 7(1), 1-14
Kuhn, M., Dean, M., & Weikert, R. (2017). Parenting children with autism spectrum disorder: A comprehensive guide for parents and professionals. Oxford University Press.
Loblein, H. J., Vukmirovich, P. W., Donofrio, M. T., & Sanz, J. H. (2023). Prevalence of neurodevelopmental disorders in a clinically referred sample of children with CHD. Cardiology in the Young, 33(4), 619-626.
Mazaheri, A., & Rezakhani, S. (2017). The Effectiveness of Communication Skills Training on the Increase of Self-Esteem and Decrease of Parent-Child Conflicts among Female High School Students. JOURNAL OF RESEARCH IN EDUCATIONAL SYSTEMS, 11(37), 131-149.
Mbwirire, J. (2017). Causes of marital conflicts in Christian marriages in Domboshawa area, Mashonaland East Province, Zimbabwe. Harare, Zimbabwe International Journal of Humanities, Art and social studies (IJHAS), 1(2), 59-750.
Murphy, O., Looney, K., McNulty, M., & O’Reilly, G. (2023). Exploring the factors that predict quality of life, and the relationship between recovery orientation and quality of life in adults with severe mental health difficulties. Current Psychology, 42(26), 22419-22428.
Murray, L., Halligan, S. L., & Hooper, J. (2015). Effects of parenting stress and anxiety on early child development: The role of mothers and fathers. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3), 278-287.
Nejat, S., Montazeri, A., Holakouie Naieni, K., Mohammad, K., & Majdzadeh, S. (2006). The World Health Organization quality of Life (WHOQOL-BREF) questionnaire: Translation and validation study of the Iranian version. Sjsph, 4(4), 1-12.
Piro-Gambetti, B., Greenlee, J., Hickey, E. J., Putney, J. M., Lorang, E., & Hartley, S. L. (2023). Parental depression symptoms and internalizing mental health problems in autistic children. Journal of autism and developmental disorders, 53(6), 2373-2383.
Rao, P. A., & Beidel, D. C. (2009). The role of social skills in the treatment of autism spectrum disorder. Autism, 13(2), 125-138.
Rezaei, Z., Akbari, M., Ahmadian, H., & Yarahmadi, Y. (2021). Modeling of Behavioral Problems Based on Parent-Child Conflicts and Family Processes. MEJDS, 11(2), 56-63.
Smith, K. J., Peterson, M. D., O’Connell, N. E., Victor, C., Liverani, S., Anokye, N., & Ryan, J. M. (2019). Risk of depression and anxiety in adults with cerebral palsy. JAMA neurology, 76(3), 294-300.
Song, M. Y., & Park, M. J. (2022). Relationship between Uncertainty and Health-related Quality of Life in Elderly Patients Undergoing Total Knee Arthroplasty: The Mediating Effects of Sense of Coherence and Social Support. Journal of Korean Academy of Fundamentals of Nursing, 29(3), 284-294.
Trivedi, B. (2023). Quality of life among geriatric population residing in Bhavnagar city, Gujarat, Western India. Journal of Family Medicine and Primary Care, 12(5), 925-931.
Wulfovich, S., Buur, J., & Wac, K. (2022). Unfolding the quantification of quality of life. In Quantifying Quality of Life: Incorporating Daily Life into Medicine (pp. 3-24). Cham: Springer International Publishing.
Zheng, X., Wang, L., Meng, L., & Xu, Z. (2024). Influence of Local Vibration Therapy on the Mental State, Neurological Function, and Quality of Life of Convalescing Patients with Spinal Cord Injury. Alternative Therapies in Health and Medicine, 30(12), 18-26.
 

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 18 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1404