https://www.ceciranj.ir/ توانمندسازی کودکان استثنایی fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://www.ceciranj.ir/article_242758.html https://www.ceciranj.ir/article_242991.html هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه ویدئویی بر مهارت‌های اجتماعی و پرخاشگری کودکان با اختلال طیف خودمانده بود. این پژوهش با روش شبه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان ۶ تا ۱۰ سال با اختلال طیف خودمانده مراجعه‌کننده به انجمن باران مهر رشت در سال ۱۴۰۲ بود. نمونه‌گیری به روش در دسترس انتخاب شد و ۲۰ کودک به صورت تصادفی در دو گروه ده نفری آزمایش و گواه جایدهی شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل نسخه سوم آزمون گارز، پرسشنامه نیمرخ مهارت‌های اجتماعی بیلینی (۲۰۰۶) و پرسشنامه پرخاشگری رابطه‌ای و آشکار شهیم (۱۳۸۵) بود. برنامه مداخله شامل ۱۲ جلسه داستان اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه الگودهی ویدئویی طی ۶ هفته، در ۱۲ جلسه (هفته‌ای دو جلسه ۴۵ دقیقه‌ای) برای گروه آزمایش بود و گروه گواه  تا پایان پژوهش مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با روش تحلیل کوواریانس تک‌متغیری و چندمتغیری و با نرم‌افزار 24 SPSS- تحلیل شد. نتایج نشان داد که که داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه ویدیویی بر متغیر مهارت اجتماعی، و پرخاشگری تأثیرگذار است و میانگین نمرات پس‌آزمون در گروه آزمایش نسبت به گروه گواه تغییر یافت؛ به این معنا که نمرات مهارت‌های اجتماعی فزایش و نمرات پرخاشگری نسبت به گروه گواه کاهش یافت. بنابراین، با توجه به نتایج به دست آمده، داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه ویدئویی، یکی از راهبردهای دیداری متناسب با نیازهای فردی کودکان مبتلا به اختلال طیف خودمانده است و به آنها کمک می‌کند تا فرایند اجتماعی شدن و ارتباط با دیگران را فرا بگیرند. https://www.ceciranj.ir/article_242990.html هدف از پژوهش حاضر تعیین اثربخشی برنامه یادگیری اجتماعی-هیجانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر بهزیستی ذهنی و شایستگی اجتماعی دانش آموزان با اختلال یادگیری خاص بود. روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون و گروه کنترل با دوره پیگیری یک ماه و نیم بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان 10 تا 12 سال دارای اختلال یادگیری خاص مراجعه‌کننده به مراکز خدمات روان‌شناختی شهر تهران بود که از میان آن‌ها مرکز امید و نشاط در سال 1403-1404 انتخاب شدد. 30 نفر از دانش‌آموزان به روش نمونه‌گیری هدفمند بر اساس معیارهای ورود به پژوهش انتخاب، و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) گمارش شدند. ابزارهای مورداستفاده شامل پرسشنامه‌های بهزیستی ذهنی کی یز و ماگیارمو  (SWQ) و شایستگی اجتماعی زو و جی (SECQ)  بود. گروه آزمایش در 15جلسه 60 دقیقه‌ای هفته‌ای دو بار جلسات برنامه یادگیری اجتماعی-هیجانی مبتنی بر ذهن آگاهی را دریافت کردند و گروه گواه در لیست انتظار برای دریافت آموزش قرار گرفتند. داده‌های جمع‌آوری‌شده با روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر با استفاده از نرم‌افزار SPSS-24 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل‌ها نشان داد برنامه یادگیری اجتماعی-هیجانی مبتنی بر ذهن آگاهی باعث بهبود بهزیستی ذهنی و شایستگی اجتماعی در دانش‌آموزان با اختلال یادگیری خاص شده است (001/0P<). بنابراین می‌توان نتیجه گرفت، برنامه حاضر از طریق ارتقاء توانمندی‌های اجتماعی-هیجانی با تأکید بر ذهن آگاهی می‌تواند تأثیر مثبت در وضعیت روان‌شناختی و اجتماعی این دانش آموزان داشته بد. https://www.ceciranj.ir/article_242993.html این پژوهش با هدف تدوین و ارزیابی اثربخشی بسته توانبخشی شناختی رایانه‌ای مبتنی بر بازی بر مهارت‌های خواندن و کارکردهای اجرایی (حافظه فعال، توجه، حل مسئله و بازداری پاسخ) دانش‌آموزان دوره دوم ابتدایی مبتلا به اختلال نارساخوانی انجام شد. این پژوهش با توجه به هدف کاربردی و شیوه اجرا به صورت آمیخته انجام گردید. در بخش کیفی، بسته توانبخشی شناختی رایانه‌ای شامل 27 بازی طراحی و اعتباریابی شد. جامعه آماری شامل متخصصان حوزه روانشناسی شناختی و اختلالات یادگیری بود که 5 نفر (1 روانشناس شناختی، 2 روانشناس اختلالات یادگیری و 2 آموزگار باتجربه) به صورت در دسترس انتخاب شدند. روایی محتوایی بسته با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته مورد ارزیابی قرار گرفت. در بخش کمی، از طرح نیمه‌آزمایشی پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه گواه استفاده شد. نمونه پژوهش شامل 30 دانش‌آموز نارساخوان (16 دختر و 14 پسر) بود که به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه 15 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی 12 جلسه 30 دقیقه‌ای مداخله دریافت کرد. ابزارهای پژوهش شامل آزمون خواندن و نارساخوانی (نما)، آزمون ان‌بک، آزمون IVA-2 و آزمون برج لندن بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار (SPSS) نسخه 25 در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی انجام گرفت. شاخص روایی محتوایی بسته 81/0 بود. نتایج نشان داد مداخله بر اکثر مؤلفه‌های خواندن شامل درک کلمات، حذف آوا، خواندن کلمات، معنی کلمات، قافیه، ناکلمات و شبه کلمات و نشانه حروف تأثیر معنادار داشت.(P<0/001) همچنین در سه مؤلفه کارکردهای اجرایی شامل بازداری پاسخ، توجه و حافظه فعال بهبود معنادار مشاهده شد (P<0/01). اندازه اثر در اکثر متغیرها بالای 20/0 بود. تفاوت معناداری در درک متن، قافیه نامیدن تصویر و حل مسئله مشاهده نشد. بسته توانبخشی شناختی رایانه‌ای مبتنی بر بازی در بهبود مهارت‌های خواندن و کارکردهای اجرایی دانش‌آموزان نارساخوان مؤثر است و می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های توانبخشی جامع‌تر در مدارس فراهم آورد. https://www.ceciranj.ir/article_242987.html هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی برنامه یکپارچه پاسخ­محور با تکیه بر هشیاری در لحظه بر فضای عاطفی خانواده کودکان خودمانده با عملکرد بالا انجام شد. روش پژوهش ازنوع نیمه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون و پیگیری باگروه گواه بود. جامعۀ آماری پژوهش تمام مادران کودکان خودمانده با عملکرد بالا (8 تا 12 سال) شهر تهران بود. حجم نمونه شامل 30 نفر (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه) از جامعه آماری به شیوه نمونه­گیری هدفمند انتخاب شده ودر دوگروه گواه و آزمایش جاگذاری شدند. ابزار پژوهش شامل مقیاس تشخیص خودمانده (1995) و پرسشنامه فضای عاطفی خانواده برن (1964) بود که در مرحله پیش آزمون هر دو گروه به پرسشنامه فضای عاطفی برن (1964) پاسخ دادند. گروه آزمایش در 8 جلسه یک ساعته در طول 2 ماه روش مداخله­ای پاسخ­محور (خانواده­محور) با تکیه بر هشیاری در لحظه را بصورت گروهی دریافت کردند. در حالیکه گروه گواه در فهرست انتظار باقی ماندند. در پایان مجدداً هر دو گروه مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده­ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغییری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که برنامه یکپارچه پاسخ‌محور با تکیه بر هشیاری در لحظه تأثیرات مثبت معناداری بر نمره فضای عاطفی خانواده کودکان خودمانده با عملکرد بالا داشته است. در مرحله پس‌آزمون و پیگیری، نمرات فضای عاطفی خانواده به‌طور معناداری افزایش یافته است (001/0P<)، که این تغییرات نشان‌دهنده تأثیر قابل توجه برنامه در بهبود فضای عاطفی خانواده در بلندمدت است. با توجه به نتایج به دست آمده، می­توان از برنامه یکپارچه پاسخ­محور با تکیه بر هشیاری در لحظه برای کمک به روان­شناسان و مشاوران برای بهبود فضای عاطفی خانواده‌های کودکان خودمانده استفاده کرد. https://www.ceciranj.ir/article_242989.html هدف پژوهش حاضر مقایسه مهارت‌های روانی، راهبردهای تنظیم هیجان و احساس تنهایی در افراد معلول جسمی- حرکتی ورزشکار و غیرورزشکار شهر اهواز بود. روش پژوهش حاضر علی- مقایسه‌ای بود. جامعه آماری شامل تمامی افراد معلول جسمی- حرکتی شهر اهواز بود. نمونه آماری شامل 212 نفر بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری دردسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه مهارت‌های روانی (MSQ) نظری و موسی‌زاده (1396)، پرسشنامه راهبردهای تنظیم هیجان (ERQ) گراس و جان (2003)، مقیاس احساس تنهایی (UCLA) راسل، پپلائو و کاترونا (1980) بود. داده‌ها از طریق آزمون تحلیل واریانس چندمتغیره (مانوا) برای مقایسه چهار گروه تحلیل شدند. بر اساس نتایج تحلیل‌های چندمتغیری، میزان اثر متغیر مستقل (گروه‌) بر ترکیب خطی متغیرهای وابسته در سطح 001/0 معنی‌دار بود و متغیر مستقل، حدود 80% از واریانس کل متغیرهای وابسته را تبیین کرد. همچنین نتایج حاصل از تحلیل‌های تک‌متغیری نشان داد که میانگین نمرات افراد ورزشکار در متغیرهای مهارت‌های روانی و راهبردهای تنظیم هیجان در مقایسه با افراد غیرورزشکار به گونه معناداری بالاتر بود. در حالی که در متغیر احساس تنهایی میانگین نمرات گروه غیرورزشکار در مقایسه با گروه ورزشکار به طور معناداری بالاتر بود. بنابراین، طراحی و اجرای برنامه‌های ورزشی فردی و گروهی متناسب با شرایط جسمی افراد دارای معلولیت جسمی-حرکتی در سطح شهر اهواز بستر لازم برای رشد سلامت جسمانی، روانی، هیجانی و ارتباطی را در این افراد فراهم می‌کند. https://www.ceciranj.ir/article_242988.html هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش میانجی سرسختی شغلی در رابطه بهزیستی معنوی و خستگی شغلی در معلمان مدارس استثنایی بود. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی بود که با استفاده از تحلیل مسیر مبتنی بر رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) انجام شد. جامعه آماری شامل معلمان مدارس استثنایی شهر اهواز که از میان آن‌ها  93 نفر با روش نمونهگیری داوطلبانه انتخاب شدند و به پرسش‌نامه خستگی شغلی (آهسبرگ، 2000)، پرسش-نامه سرسختی شغلی (مورنو-جیمنز و همکاران، 2014) و مقیاس بهزیستی معنوی (گل پرور و همکاران، 1394) پاسخ دادند. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل مسیر و روش بوت استراپ با نرم‌افزارهای SPSS-23 و SmartPLS-3 تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که بهزیستی معنوی با ضریب 42/0 و به‌صورت مثبت سرسختی شغلی (01/0>P) و با ضریب 22/0- و به‌صورت منفی خستگی شغلی را پیش‌بینی می‌کند (05/0>P)؛ همچنین بهزیستی معنوی به‌صورت غیرمستقیم و با نقش میانجی سرسختی شغلی با ضریب 11/0- توانست خستگی شغلی را پیش‌بینی کند (05/0>P). یافته‌های پژوهش حاضر اهمیت بهزیستی معنوی در تبیین سازه‌های مرتبط با شغل را نشان می‌دهد، به‌طوری‌که با افزایش بهزیستی معنوی، سرسختی شغلی افزایش و به‌تبع آن خستگی شغل کاهش پیدا میکند. https://www.ceciranj.ir/article_242992.html هدف پژوهش حاضر، شناسایی نگرش والدین دارای فرزندان مبتلا به اختلال طیف خودمانده در باب تعامل دیگران با فرزندشان در اجتماع بود. برای دستیابی به این هدف، از پارادایم تفسیری، رویکرد کیفی و استراتژی قوم‌نگارانه: درک فرهنگ و تجربه، بهره برده شد. میدان پژوهش شامل والدین کودکان دارای اختلال طیف خودمانده در شهر سنندج در سال تحصیلی 1404-1403 بود. ابزار پژوهش، مصاحبه نیمه‌ساختار‌یافته بود که با نه نفر از والدین با معیار اشباع یافتگی، مصاحبه صورت گرفت. انتخاب والدین به‌صورت معیار محور و هدفمند بود. برای تحلیل اطلاعات از تکنیک قیاسی - استقرائی بهره برده شد. یافته‌ها نشان داد که برداشت والدین از واکنش‌‌های دیگران در مواجهه با کودک اختلال طیف خودمانده،  نقش بسزایی در کیفیت تعامل آنان با کودک دارد؛ بدین صورت که تجربه حمایت و پذیرش از سوی دیگران، موجب تقویت تعامل عاطفی و تجربة طرد اجتماعی منجر به تضعیف آن می‌شود. همچنین راهکار‌های والدین برای تقویت تعامل جامعه با کودکان دارای اختلال طیف خودمانده شامل مواردی از قبیل: پذیرش تفاوت‌ها، آموزش عمومی، فرهنگ‌سازی و حمایت نهادی است. براین‌اساس، نتایج پژوهش حاضر بر ضرورت ارتقای آگاهی اجتماعی و حمایت ساختاری از خانواده‌های دارای کودک اختلال طیف خودمانده تأکید دارد.  https://www.ceciranj.ir/article_242986.html هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان فراشناختی بر سبک‌های تصمیم‌گیری کودکان دارای اختلال یادگیری ویژه بود. روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی و از نوع پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل 30 دانش‌آموز  (17 پسر و 13 دختر) اختلال یادگیری ویژه در شهر سمنان بود که همگی به عنوان نمونه پژوهشی نیز انتخاب شدند. سپس شرکت‌کنندگان به صورت گمارش تصادفی در دو گروه 15 نفری آزمایش و کنترل جایگذاری شدند و به پرسشنامه سبک‌های عمومی تصمیم گیری اسکات و بروس (1995) در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون پاسخ دادند. گروه آزمایش تحت یک مداخله درمانی 10 جلسه‌ای 60 دقیقه‌ای و به صورت هفته‌ای یک جلسه قرار گرفتند. گروه کنترل نیز در طی پژوهش هیچگونه مداخله‌ای دریافت نکردند. داده‌های به دست آمده نیز از طریق تحلیل کوواریانس چند متغیره و توسط نرم افزار آماری spss-26 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.  تحلیل آماری نشان داد که درمان فراشناختی بر روی سبک‌های تصمیم گیری عثلانی و وابستگی  معنادار بوده است (05/0>P). بر این اساس می‌توان گفت که از درمان فراشناخت می‌توان در کنار سایر درمان‌ها برای دانش‌آموزان با اختلال یادگیری ویژه استفاده کرد تا فرایند درمان سریع‌تر و با کیفیت‌تر پیش رود