اثربخشی برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور مبتنی بر رویکرد فراتشخیصی یکپارچه نگر بر مشکلات درون‌نمود و برون‌‌نمود نوجوانان تیزهوش در معرض مشکلات هیجانی و رفتاری

رنجبر, سروش; افروز, غلامعلی; قاسم زاده, سوگند; غباری بناب, باقر

doi:10.22034/ceciranj.2025.539971.1980

اثربخشی برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور مبتنی بر رویکرد فراتشخیصی یکپارچه نگر بر مشکلات درون‌نمود و برون‌‌نمود نوجوانان تیزهوش در معرض مشکلات هیجانی و رفتاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سروش رنجبر ¹

غلامعلی افروز ²

سوگند قاسم زاده ³

باقر غباری بناب ⁴

¹ دکتری تخصصی روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² استاد ممتاز گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

³ دانشیار گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

⁴ استاد گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22034/ceciranj.2025.539971.1980

چکیده

هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور مبتنی بر رویکرد فراتشخیصی یکپارچه نگر بر مشکلات درون‌نمود و برون‌نمود نوجوانان تیزهوش در معرض مشکلات هیجانی و رفتاری بود. روش پژوهش حاضر، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و مرحله پیگیری بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را 163 نفر از نوجوانان تیزهوش دختر مشغول به تحصیل در مقطع متوسطه دوم در سال 1403-1402 در استان کردستان شهرستان مریوان تشکیل دادند. نمونه پژوهش شامل 30 نفر از نوجوانان با درنظرگرفتن ملاک‌های ورود بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند به‌عنوان گروه نمونه انتخاب و در دو گروه (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه)گمارش تصادفی شدند. ابزارهای پژوهش شامل نسخه پنجم هوش آزمای تهران استنفورد- بینه افروز و کامکاری (TSB)، نظام سنجش مبتنی بر تجربه آشنباخ و رسکولار (YSR) بود. برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور در قالب 12 جلسه 90 دقیقه ای بر روی گروه آزمایش اجرا شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از طریق نرم‌افزار (SPSS) نسخه 28 در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی انجام پذیرفت. اثربخشی مداخله بر متغیرها با آزمون تحلیل واریانس آمیخته بررسی شد. یافته ها نشان داد مداخله برنامه تنظیم هیجان خانواده محور توانست موجب بهبود و کاهش مشکلات درون‌نمود و برون‌نمود در شرکت کنندگان شود (05/0>p). با توجه به اثربخشی برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور برکاهش نشانه‌های درون‌نمود و برون‌نمود نوجوانان تیزهوش در معرض آسیب مشکلات هیجانی و رفتاری، پیشنهاد می‌شود متخصصان، درمانگران و معلمان از برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور باهدف کاهش نشانه‌های درون‌نمود و برون‌نمود نوجوانان تیزهوش نوجوانان تیزهوش در معرض آسیب مشکلات هیجانی و رفتاری استفاده نمایند.

کلیدواژه‌ها

برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور

مشکلات هیجانی و رفتاری

مشکلات درون‌نمود و برون‌نمود

نوجوانان تیزهوش

موضوعات

توانبخشی و مداخلات درمانی برای کودکان و نوجوانان استثنایی

عنوان مقاله English

The Effectiveness of a Family-Based Emotion Regulation Program Grounded in an Integrative Transdiagnostic Approach on Internalizing and Externalizing Problems in Gifted Adolescents at Risk of Emotional and Behavioral Problem

نویسندگان English

Soroush Ranjbar ¹

GholamAli Afrooz ²

Sogand Ghasemzadeh ³

Bagher Ghobari Bonab, ⁴

¹ . PhD of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.

² Distinguished Professor, Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran

³ Associate Professor, Department of Psychology and Education of exceptional children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran

⁴ Professor, Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده English

The present study aimed to investigate the effectiveness of a family-based emotion regulation program grounded in an integrative transdiagnostic approach on internalizing and externalizing problems in gifted adolescents at risk of emotional and behavioral problem. This research employed a quasi-experimental design with pre-test, post-test, and follow-up phases. The statistical population consisted of 163 gifted female high school students enrolled during the 2023–2024 academic year in Marivan, Kurdistan Province. A sample of 30 adolescents meeting the inclusion criteria was selected through purposive sampling and randomly assigned to two groups: experimental (n = 15) and control (n = 15). Research instruments included the fifth edition of the Tehran–Stanford–Binet Intelligence Scale (TSB) by Afrooz and Kamkari, and the Youth Self-Report (YSR) developed by Achenbach and Rescorla. The family-based emotion regulation program was implemented over 12 sessions, each lasting 90 minutes, for the experimental group. Data analysis was conducted using SPSS version 28, employing both descriptive and inferential statistics. The effectiveness of the intervention was assessed through mixed ANOVA. Findings indicated that the intervention significantly improved and reduced internalizing and externalizing problems among participants (p < 0.05). Given the effectiveness of the family-based emotion regulation program in alleviating symptoms of emotional and behavioral problems in gifted adolescents at risk, it is recommended that professionals, therapists, and educators utilize this program to support this vulnerable population

کلیدواژه‌ها English

Family-Based Emotion Regulation Program

Internalizing and Externalizing Problems

Emotional and Behavioral Problems

Gifted Adolescents

افروز، غ.، و کامکاری، ک. (1385). اصول روانسنجی و هوش آزمای، تهران: انتشارات دانشگاه تهران

پولادی، ش.، حسن‌شاهی، م. م.، ربیعی، م.، و باقری، ن. (۱۴۰۱). تأثیر درمان یکپارچۀ فراتشخیصی بر بهبود مشکلات رفتاری درونی‌سازی‌شده، تنظیم هیجان و همدلی کودکان دچار اختلالات اضطرابی. پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، ۱۲(۱)، 164–141.

رنجبر س.، افروز، غ.، قاسم‌زاده، س.، و غباری بناب، ب. (1403). تدوین برنامه تنظیم هیجان خانواده‌محور و بررسی اثربخشی آن بر سازگاری اجتماعی، عاطفی و تحصیلی نوجوانان تیزهوشِ در معرض آسیب مشکلات هیجانی و رفتاری. پژوهان، 22(3)، 201-191.

کاکابرایی، ک.، حبیبی عسگرآبادی، م.، و فدایی، ز. (1386). هنجاریابی مقیاس مشکلات رفتاری آشنباخ (YSR): فرم خودگزارش‌گری 18-11 سال کودک‌ونوجوان روی دانش‌آموزان مقطع متوسطه. پژوهش در سلامت روان‌شناختی، 4، 67-59.

مینایی، ا. (1385). انطباق و هنجاریابی سیاهه رفتاری کودک آشنباخ، پرسش‌نامه خودسنجی و فرم گزارش معلم. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، (2)19، 18-1.

موسوی، س. ف.، افروز، غ.، ارجمندنیا، ع. ا.، و غباری‌بناب، ب. (۱۴۰۲). ارزیابی اثربخشی بازی‌درمانی خانواده‌محور بر رابطه والدین و فرزندان با اختلال کاستی توجه. رویش روان‌شناسی، ۱۲(۵)، ۱۰–۱.

موسویان شریف‌زاده، س.، قاسم‌زاده، س.، ارجمندنیا، ع.، و غلامعلی لواسانی، م. (1401). طراحی و اثربخشی برنامة تنظیم هیجان بر نشانه‌های درونی‌سازی و برونی‌سازی شده‌ی نوجوانان قلدر. پژوهان، 20(4)، 276-268.

Achenbach, T. M., & Rescorla, L. A. (2001). Manual for the ASEBA School-Age Forms and Profiles. Burlington, VT: University of Vermont, Research Center for Children, Youth & Families.

Al-Rousan, A. H., Ayasrah, M. N., & Khasawneh, M. A. S. (2025). Network Analysis of Internalizing and Externalizing Symptoms in Arab Gifted Children: A Cross-Sectional Study. Psychiatric Quarterly, 96, 117–132.

Barlow, D. H., Harris, B. A., Eustis, E. H., & Farchione, T. J. (2020). The unified protocol for transdiagnostic treatment of emotional disorders. World Psychiatry, 19(2), 245–246.

Barlow, D. H., Farchione, T. J., Fairholme, C. P., Ellard, K. K., Boisseau, C. L., Allen, L. B., & May, J. T. E. (2011). Unified protocol for transdiagnostic treatment of emotional disorders: Therapist guide. Oxford University Press.

Berking, M. (2024). Emotion regulation and mental health: Current evidence and beyond. World Psychiatry, 23(3), 438–439.

Cerniglia, L., & Cimino, S. (2024). Pornography consumption in pre-/early adolescents: A study on the links with emotion regulation and internalizing/externalizing symptoms. Current Psychology, 43, 27414–27422.

Ding, Z., Liu, R.-D., Ding, Y., Yang, Y., & Liu, J. (2024). Parent–child educational aspiration congruence and adolescents' internalizing problems: The moderating effect of SES. Journal of Affective Disorders, 354, 89-97.

Doménech, P., Tur-Porcar, A. M., & Mestre-Escrivá, V. (2024). Emotion Regulation and Self-Efficacy: The Mediating Role of Emotional Stability and Extraversion in Adolescence. Behavioral Sciences, 14(3), 206.

Duplenne, L., Bourdin, B., Fernandez, D. N., Blondelle, G., & Aubry, A. (2023). Anxiety and depression in gifted individuals: A systematic and meta-analytic review. Gifted Child Quarterly, 68(1).

Huh, H. J., Kim, K. H., Lee, H. K., & Chae, J. H. (2017). The relationship between childhood trauma and the severity of adulthood depression and anxiety symptoms in a clinical sample: The mediating role of cognitive emotion regulation strategies. Affective Disorders, 213, 44-50.

Jiménez-Orenga, N., Díaz-García, A., García-Palacios, A., & Bretón-López, J. (2024). Effectiveness of a blended group transdiagnostic treatment for emotional disorders: Study protocol for a randomized controlled trial. Internet Interventions, 37, 100761.

Lennarz, H. K., Hollenstein, T., Lichtwarch-Aschoff, A., Kuntsche, E., & Granic, I. (2018). Emotion regulation in action: Use, selection, and success of emotion regulation in adolescents’ daily lives. Behavioral Development, 43(1), 1-11.

Özdemir, A., Sipahi, Y., & Bahar, A. K. (2024). The Past, Present, and Future of Research on Mathematical Giftedness: A Bibliometric Analysis. Gifted Child Quarterly, 68(3), 206-225.

Papadopoulos, D. (2021). Parenting the exceptional social-emotional needs of gifted and talented children: What do we know? Children, 8, 953.

Quintero, J., Alvarez-Perez, P. A., & Restrepo-Escobar, S. M. (2022). The self-control skills and age self-regulation in preschool. Journal of Neuroeducation, 2(2), 66-75.

Qin, L. L., Peng, J., Shu, M. L., Liao, X. Y., Gong, H. J., Luo, B. A., & Chen, Y. W. (2023). The Fully Mediating Role of Psychological Resilience between Self-Efficacy and Mental Health: Evidence from the Study of College Students during the COVID-19 Pandemic. Healthcare, 11(3), 420.

Renati, R., Pfeiffer, S., & Bonfiglio, N. S. (2024). Predictors of parental stress in families with gifted children: The role of cognitive and emotional challenges. Gifted Education International, 41(1), 112-136.

Sofologi, M., & Bonti, E. (2023). Emotional and Behavioral Difficulties of Twice-Exceptional and Gifted Children: Giftedness, Children, Neurodevelopmental Disorders. In M. Sofologi, G. Kougioumtzis, & C. Koundourou (Eds.), Perspectives of Cognitive, Psychosocial, and Learning Difficulties From Childhood to Adulthood: Practical Counseling Strategies (pp. 279-295). IGI Global Scientific Publishing.

Sodergren, C. D., & Kettler, T. (2025). Parents of the Gifted: A Scoping Review of the Gifted Parent Literature. Education of the Gifted,0.

Tasca, I., Guidi, M., Turriziani, P., Mento, G., & Tarantino, V. (2022). Behavioral and Socio-Emotional Disorders in Intellectual Giftedness: A Systematic Review. Child Psychiatry and Human Development, 55(3), 768–789.

Vernon, J. R. G., & Moretti, M. M. (2024). Parent Emotion Regulation, Mindful Parenting, and Youth Attachment: Direct and Indirect Associations with Internalizing and Externalizing Problems. Child Psychiatry and Human Development, 55(1), 987–998.

Wilke, J., Bäker, N., Bolz, T., & Eilts, J. (2025). Analyzing the Link Between Callous-Unemotional Traits and Internalizing and Externalizing Behavior Problems: The Crucial Role of Emotion Regulation Skills. Deviant Behavior, 1–16.

Zanetti, M. A., Trombetta, T., Rollè, L., & Marinoni, C. (2024). Family Functioning and Internalizing and Externalizing Problems in Gifted Children. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 14(5), 1171-1181.