توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

تدوین برنامه‌ آموزشی تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای مبتنی بر رویکرد عصب روان‌شناختی و ارزیابی اثربخشی آن بر حافظه کاری کودکان با اختلال عصب‌تحولی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تخصصی روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری علوم تربیتی گرایش مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران
چکیده
هدف از پژوهش حاضر طراحی و تدوین برنامه‌ آموزشی تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای مبتنی بر رویکرد عصب‌روان‌شناختی و ارزیابی اثربخشی آن بر حافظه کاری کودکان با اختلال عصب‌تحولی بود. در این پژوهش تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای با رویکرد عصب روان‌شناختی طراحی و روایی آن توسط متخصصان مورد تایید قرار گرفت. سپس با استفاده از طرح پژوهش شبه آزمایشی به صورت پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری‌ به ارزیابی اثربخشی برنامه در گروه نمونه پرداخته شد. جامعه آماری این پژوهش شامل کودکان 7 تا 11 سال با اختلال عصب تحولی شهر تهران بود. گروه نمونه با استفاده از نمونه‌گیری در دسترس به صورت هدفمند انتخاب و بعد از گمارش تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، بسته تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای با رویکرد عصب روان‌شناختی طی 30 جلسه 90 دقیقه‌ای به صورت شش بار در هفته در گروه آزمایش برگزار شد. گروه کنترل برنامه‌ای دریافت نکرد. گروه کنترل برنامه‌ای دریافت نکرد. سپس بعد از دو ماه پیگیری انجام شد. ابزار مورد استفاده خرده مقیاس حافظه وکسلر (۱۹۸۷) بود. داده‌های حاصل از پژوهش حاضر با استفاده از تحلیل‌ کوواریانس چند متغیری با اندازه‌گیری مکرر با استفاده از نرم‌افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفت. تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای با رویکرد عصب روان‌شناختی بر حافظه کاری کودکان (01/ P، اندازه اثر 35/0) با اختلال عصب تحولی مؤثر بوده است. علاوه بر آن اثربخشی تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای با رویکرد عصب روان‌شناختی بر حافظه کاری کودکان با اختلال عصب تحولی پس از دو ماه نیز پایدار بوده است. تمرین‌های شناختی تعاملی دستی- رایانه‌ای با رویکرد عصب روان‌شناختی، حافظه کاری کودکان با اختلال عصب تحولی را افزایش می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Development of an Educational Program of Manual-Computer Interactive Cognitive Exercises with Neuropsychological Approach and Evaluation of Its Effectiveness on Working Memory of Children with Neurodevelopmental Disorders

نویسندگان English

ZOHREH MAHDIAN 1
Samira Vakili 2
Leila Zeinolabedin 3
1 PhD in Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Literature, Humanities and Social Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Dept of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Literature, Humanities and Social Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 PhD student in Educational Sciences with a specialization in Educational Management, Faculty of Humanities, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The purpose of this research was to design and develop an educational program involving manual-computer interactive cognitive exercises with a neuropsychological approach, and to evaluate its effectiveness on the working memory of children with neurodevelopmental disorders. In this research, interactive cognitive exercises using a manual-computer approach with a neuropsychological perspective were designed, and their validity was confirmed by specialists. The program's effectiveness was then evaluated through a quasi-experimental research design with pre-test, post-test, and follow-up stages conducted on the sample group. The statistical population of this research included children aged 7 to 11 years with neurodevelopmental disorders in Tehran. The sample group was selected using accessible and purposive sampling. Following random assignment to experimental and control groups, the package of interactive manual-computer cognitive exercises with a neuropsychological approach was conducted over 30 sessions, each lasting 90 minutes, six times a week for the experimental group. The control group did not receive any intervention. A follow-up assessment was carried out two months after the intervention. The Wechsler Memory Scale (1987) subscale was used as the evaluation tool. Data were analyzed using multivariate covariance analysis with repeated measures through SPSS software. The interactive cognitive exercises involving a manual-computer approach grounded in neuropsychology significantly enhanced the working memory of children with neurodevelopmental disorders (P < 0.01, effect size = 0.35). Furthermore, the effectiveness of these exercises was maintained two months post-intervention. The interactive cognitive exercises utilizing a manual-computer approach grounded in neuropsychology have proven to be effective in improving the working memory of children with neurodevelopmental disorders.

کلیدواژه‌ها English

Children
Interactive Cognitive Exercises Using a Manual-Computer
Neurodevelopmental Disorders
Neuropsychological Approach
Working Memory
احمدیان، ر.، حسینی نسب، س.د.، آزموده، م. (1402). اثربخشی تقویت حافظه کاری بر توجه، پردازش شناختی و راهبردهای تنظیم هیجان کودکان دارای اختلال یادگیری خاص. رویش روان شناسی،5 (9)، 116-105.
اصغری نکاح، س. م.، و عابدی، ز. (1393). بررسی اثربخشی بازی درمانی مبتنی بر کارکردهای اجرایی بر بهبود بازداری پاسخ، برنامه‌ریزی و حافظه کاری کودکان دارای اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی. نشریه روان‌شناسی شناختی، 5، 51-41.
اکبری فر، ح.، شریفی درآمدی، پ.، رحیم زاده، ح.، و پزشک، ش. (1398). اثربخشی مداخله بازی‌های فعال بر حافظه کاری دانش‌آموزان با اختلال خواندن. عصب روان‌شناسی، 5 (16) 156-145.
برزگر، م.، طالع پسند، س.، و رحیمیان بوگر، الف. (1397). مقایسه اثرات درمانی تغذیه و توان بخشی شناختی رایانه ای بر بهبود حافظه کاری کودکان با اختلال نقص توجه/بیش فعالی. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین،22 (6)، 189-181.
ترابی، ف.، و عسگری، م. (1400). تاثیر بازی‌های شناختی بر حافظه کاری و چرخش ذهنی دختران نوجوان ماهر بدمینتون باز شهر کرمانشاه. پژوهشنامه مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی.
تقوی مهر، ع و رجایی مهر، ی. (1402). بررسی تاثیر بازی‌های آموزشی بر رشد شناختی و اجتماعی دانش آموزان ابتدایی. سومین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی، علوم آموزشی، حقوق و علوم اجتماعی.
چنگی زهی شستان، ح. ر.، زارعی زوارکی، ا.، نیلی احمدآبادی، م. ر.، پزشک، ش.، و دلاور، ع. (1395). طراحی و اعتبارسنجی الگوی چندرسانه‌ای برای دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی. فصلنامه کودکان استثنایی،16 (1)، 52-31.
حسینی، ف.، احمدشاهی، ط.، و رجبی، س. (1399). اثربخشی بازی‌های شناختی رایانه‌ای بر کارکردهای اجرایی و خلاقیت کودکان پیش‌دبستانی. فصلنامه روانشناسی شناختی، 8 (3)،70-52.
دریکوند، م.، شهنی ییلاق، م.، و حاجی یخچالی، ع. (1402). مقایسه اثربخشی بازی‌های توانبخشی شناختی رایانه‌ای (بازی آرام) و بازی‌های توانبخشی عملی (بازی‌های توجهی) بر حافظه کاری، بازداری پاسخ، و درک مطلب دانش‌آموزان نارساخوان. فصلنامه سلامت روان کودک، 10 (1)، 78-92.
رفیع خواه، م.، ارجمندنیا، ع.، و شریفی، ع. (1403). تاثیر بازی‌های مبتنی بر بازداری شناختی بر حافظه فعال و برنامه ریزی دانش آموزان با اختلال خواندن. توانمندسازی کودکان استثنایی،15(1)23-12.
سرخی، ز.، و شریفی درآمدی، پ. (1402). اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر نارسایی توجه و پرخاشگری کودکان با اختلال کم‌توجهی- بیش‌فعالی. توانمندسازی کودکان استثنایی،14(4)،23-13.
عبداللهی، س.، کیان ارثی، ف.، و رحمیان بوگر، ا. (1393). طراحی بسته آموزشی چندرسانه‌ای با تاکید بر مهارت‌های بنیادی یادگیری و بررسی اثربخشی آن بر کاهش علائم اختلال دیکته. مجله ناتوانی‌های یادگیری،3(3)،54-38.
غزالی، ف.، و آتش افروز، ع. (1403). مقایسه تأثیر روش‌های بازی درمانی شناختی-رفتاری و آموزش مبتنی بر دقت بر توجه انتخابی و حافظه فعال کودکان دیرآموز دوره اول ابتدایی. فصلنامه کودکان استثنایی،24(3)،90-78.
صادقی، احمد، ربیعی، محمد و عابدی، محمدرضا. (1390). رواسازی و اعتباریابی چهارمین ویرایش مقیاس هوش وکسلر کودکان. روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی، 7(28)، 398-387.
مرادی، ر. (1400). اثربخشی آموزش مهارت‌های اجتماعی بر رفتار سازشی دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی. فصلنامه کودکان استثنایی، 21 (3)، 103-112.
مرادی، ر.، زارعی زوارکی، ا. (1393). کاربرد آموزشی فناوری چندرسانه‌ای در حیطه مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان اتیسم. تعلیم و تربیت استثنایی، 1 (123)، 65-57.
مرادی، ر.، شریفی درآمدی، پ.، و زارعی زوارکی، ا. (1392). تاثیر چندرسانه‌ای آموزشی بر رشد مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی پایه پنجم ابتدایی شهر تهران. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات،4 (1)،22-5.
مرادی دولیسکانی، م.، و علیمرادی، م. (1398). اثربخشی آموزش به کمک نرم‌افزار آموزشی چندرسانه‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان مبتلا به اختلال طیف اتیسم. همایش خانواده، اختلال اتیسم و چالش‌های همراه، تهران.
نوروزی، د.، احمدزاده بیانی، و آقابراتی، ن. (1390). تاثیر آموزش چندرسانه‌ای بر میزان یادگیری و یادداری درس ریاضی دانش‌آموزان پسر درخودمانده. فصلنامه روان‌شناسی افراد استثنایی،4 (1)،52-23.
ولایتی, الهه , زارعی زوارکی, اسماعیل و امیرتیموری, محمدحسن . (1392). تأثیر بازی رایانه‌ای آموزشی بر یادگیری، یادداری و انگیزۀ پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دختر کم‌توان‏ذهنی. روا‌ن‎شناسی افراد استثنایی،3 (9)، 128-111.
یاوری، م.، فریدون، ی.، یاریاری، و رستگارپور، ح. (1385). بررسی اثربخشی نرم‌افزار آموزشی حساب‌یار بر یادگیری ریاضیات دانش‌آموزان حساب نارسا. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی،6 (3)، 734-713.
Hoshina, A., Horie, R., Giannopulu, I., & Sugaya,M. (2017). Measurement of the effect of digitalplay therapy using biological information. Procedia Computer Science, 112, 1570-1579
LaBrot, Z. C., Kupzyk, S., Strong-Bak, W., Pasqua, J. L., & Mahon, J. (2020). Examination of group-based behavioral skills training for parents of children with intellectual and neurodevelopmental disorders. Child & Family Behavior Therapy, 42(2), 98–124.
Mioni G, Stablum F, McClintock SM, Cantagallo A. (2012). Time-based prospective memory in severe traumatic brain injury patients: The involvement of executive functions and time perception. Journal of the International,18(4),97-705.
Miyake, A., & Friedman, N. P. (2012). The nature and organization of individual differences in executive functions: Four general conclusions. Current Directions in Psychological Science, 21, 8–14
Parke, E.Thaler, N. S., Etcoff, L. M., & Allen, D. N. (2015). Intellectual Profiles in Children with ADHD and Comorbid Learning and Motor Disorders. Journal of Attention Disorders, 1-10.
Seo, Y. Y., & Woo, H. (2010). The identification, implementation, and Evaluation of computer – assisted instruction program in mathematics for students with Learning disability. Journal of Computer& Education, 55(1), 363-377.

  • تاریخ دریافت 12 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 24 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 06 خرداد 1404