توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

آموزش فرزندپروری مبتنی بر هشیاری در لحظه‌ها به مادران و بررسی اثربخشی آن بر سازگاری اجتماعی و تنظیم هیجان دختران نوجوان در معرض خطر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه اخلاق،دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران،ایران
2 دانشیار گروه روان‌شناسی، واحد شاهرود، دانشگاه ازاد اسلامی، شاهرود، ایران.
3 کارشناسی ارشد روان‌شناسی، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر، آموزش فرزندپروری مبتنی بر هشیاری در لحظه‌ها به مادران و بررسی اثربخشی آن بر سازگاری اجتماعی و تنظیم هیجان دختران نوجوان در معرض خطر آنها بود. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و روش اجرا نیمه­آزمایشی، طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون- پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی مادران دارای دختر نوجوان در معرض خطر دوره اول متوسطه پایه هشتم و نهم مدارس دولتی منطقه ۲ شهر تهران و دختران نوجوان آنها در سال تحصیلی 1403-1402 بودند. که از بین آنها نمونه­ای به حجم 30 نفر (30 دختر نوجوان در معرض خطر به همراه مادران­شان، جمعا 60 نفر) به روش هدفمند انتخاب شدند و به‌صورت گمارش تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. پیش از مداخله از هر دو گروه پیش آزمون گرفته شد، سپس مادران گروه آزمایش به‌صورت گروهی و هفتگی در ۸ جلسه ۹۰ دقیقه­ای تحت آموزش فرزندپروری مبتنی بر هشیاری در لحظه‌ها قرار گرفتند. پس از پایان جلسات مداخله‌ای از هر دو گروه دانش‌آموزان پس‌آزمون به عمل آمد و یک ماه بعد از پایان مداخله به‌منظور اجرای پیگیری پرسشنامه‌ها مجدداً بین دو گروه آزمایش و گواه پخش شد. ابزارهای به‌کاررفته در پژوهش مقیاس تنظیم هیجان (ERQ) و پرسشنامه سازگاری اجتماعی (SAQ) بود. به‌منظور تحلیل داده‌ها از نسخه 24 برنامهSPSS استفاده شد. نتایج آزمون تحلیل واریانس نشان داد فرزندپروری مبتنی بر  هشیاری در لحظه‌ها به مادران دارای دختران نوجوان در معرض خطر باعث افزایش میانگین متغیر سازگاری اجتماعی و تنظیم هیجان در دختران نوجوان در معرض خطر آن‌ها در گروه آزمایش در مرحله پس­­آزمون نسبت به مرحله پیش‌آزمون شده است و اثربخشی برنامه تا مرحله پیگیری نیز پایدار بوده است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به روان­شناسان تربیتی و مشاوران مدارس جهت آموزش فرزندپروری مبتنی بر هشیاری در لحظه‌ها  به‌منظور افزایش سازگاری اجتماعی و تنظیم هیجان نوجوانان در معرض خطر یاری رساند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Mindfulness-Based Parenting Training for Mothers and Investigating Its Effectiveness on Social Adjustment and Emotion Regulation of Adolescent Girls at Risk

نویسندگان English

NEDA MALEKI FARAB 1
Mahboobe Taher 2
maesoome saeedi 3
1 Assistant Professor, Department of Ethics, Faculty of Education and Islamic Though University of Tehran University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Psychology, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran
3 MA. of Psychology, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran.
چکیده English

The aim of the present study was to teach mindfulness-based parenting to mothers and investigate its effectiveness on social adjustment and emotion regulation of at-risk adolescent girls. The present study was applied in terms of its purpose and quasi-experimental in terms of its method with a pre-test-post-test-follow-up design with a control group. The statistical population included all mothers with at-risk adolescent girls in the first year of the eighth and ninth grades of public schools in Tehran's District 2 and their adolescent daughters in the academic year 1402-1403. From among them, a sample of 30 people (30 adolescent girls with their mothers, a total of 60 people) was purposively selected and randomly assigned to two experimental and control groups. Before the intervention, a pre-test was taken from both groups, then the mothers of the experimental group underwent mindfulness-based parenting training in groups and weekly in 8 90-minute sessions. After the end of the intervention sessions, a post-test was administered to both groups of students, and one month after the end of the intervention, the questionnaires were distributed again between the experimental and control groups for follow-up. The instruments used in the study were the Emotion Regulation Scale (ERQ) and the Social Adjustment Questionnaire (SAQ). SPSS version 24 was used to analyze the data. The results of the analysis of variance test showed that mindfulness-based parenting for mothers of at-risk adolescent girls increased the mean of social adjustment and emotion regulation in their at-risk adolescent girls in the experimental group in the post-test phase compared to the pre-test phase, and the effectiveness of the program was stable until the follow-up phase. The findings of this study can help educational psychologists and school counselors to teach mindfulness-based parenting to increase social adjustment and emotion regulation in adolescents.

کلیدواژه‌ها English

Emotion regulation
at-risk adolescent girls
social adjustment
mindfulness-based parenting
احمدزاده، ط؛ شریفی، ط؛ احمدی، ر؛ و غضنفری، ا. (۱۴۰۱). اثربخشی آموزش تنظیم هیجان آنلاین بر مهارت‌های ارتباطی، سازگاری اجتماعی و بهزیستی هیجانی دختران نوجوان شهر گچساران. مجله رویش روانشناسی.11(1)-154-143.
احمدی،ش؛ و بلقان­آبادی، م. (۱۳۹۸). اثربخشی آموزش تنظیم هیجان بر ناگویی هیجانی نوجوانان دختر. مجله تحقیقات علوم رفتاری. 17(3)،366-359.
احمدی، ط؛ خیراتی، ح؛ و غباری بناب، ب. (1398). اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تنظیم شناختی هیجان و انعطاف پذیری شناختی مادران کودکان با ناتوانی‌های یادگیری. توانمندسازی کودکان استثنایی. 10(3)، 84_71.
امین‌آبادی، ز؛ دهقانی، م؛ و خداپناهی، م.ک. (1390). بررسی ساختار عاملی و اعتباریابی پرسشنامه تنظیم هیجان شناختی. مجله علوم رفتاری. 5(4)، 371-365.
آقازیارتی، ع؛ عاشوری، م؛ نوروزی، ق؛ و پی هالاهان، د. (1402). اثربخشی فرزندپروری ذهن آگاهانه بر تنظیم شناختی و رفتاری هیجان مادران کودکان کم‌شنوا. دوماهنامه علمی – پژوهشی فیض. 27(1)، 83 – 76.
اکبری، م؛ ارجمندنیا، ع؛ افروز، غ.ع؛ و کامکاری، ک. (1395). اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر سازگاری اجتماعی_عاطفی دانش‌آموزان با اختلال در یادگیری حساب. فصلنامه توانمندسازی کودکان استثنایی. 7(19)، 16_7.
بدیعی، ا؛ امیرفخرایی، آ؛ سماوی، ع؛ و محمدی، ک. (1400). اثربخشی آموزش والدگری ذهن‌آگاهانه بر تنظیم هیجان و بازداری رفتاری در والدین دارای کودکان مضطرب. نشریه پژوهش توانبخشی در پرستاری. 7(3)، 75_68.
بندار کاخکی، ز؛ مشهدی، ع؛ و امین­یزدی، ا. (1397). اثربخشی آموزش فرزند پروری ذهن آگاهانه بر بهبود اجتناب تجربه‌ای، خود شفقتی و ذهن­آگاهی مادران تنیده دارای کودک پیش‌دبستانی. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد.62(1)، 14- 1.
پورحیدری، س؛ بساک­نژاد، س؛ داوودی، ا؛ و مهرابی‌زاده هنرمند، م. (۱۳۹۶). اثربخشی فرزندپروری مثبت و ذهن­آگاهی بر رابطه مادر -فرزند سالم و رابطه همشیران در خانواده دارای کودک دچار کاستی توجه/ فزون­کنشی. فصلنامه روانشناسی کاربردی.11(4)،26-7.
حاجی ستاری ممقانی، ن. (1400). اثربخشی درمان رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی والد محور بر سازگاری شخصی_اجتماعی و تمایزیافتگی خود در مادران کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی. فصلنامه ایده‌های نوین. 9(13)، 25_7.
حسین‌زاده، ب. (1401). بررسی رابطه خودکارآمدی و تنظیم هیجانی شناختی با سازگاری اجتماعی در دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه. مجله راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. 15(6)،638-635.
حسینی­سهی، م. (1402). اثربخشی فرزندپروری مبتنی بر ذهن آگاهی بر کیفیت رابطه والد-کودک در دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص با اسپسیفایر ریاضی. فصلنامه پژوهش در روان­درمانی کودک و نوجوان. 2(3)، 64-52.
حسینی­کلائی، س؛ و اسدی، م. (1399). اثربخشی آموزش والدگری موفق به مادران بر سازگاری عاطفی، تحصیلی و اجتماعی دختران نوجوان. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان درمانی. 1(43)، 120 – 89.
حسینی یزدی، ع؛ مشهدی، ع؛ کیمیایی، ع؛ و امین یزدی، ا. (1401). مقایسه اثربخشی برنامه آموزشی فرزندپروری ذهن‌آگاهانه همراه با آموزش مدیریت والدین با آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه و آموزش مدیریت والدین به تنهایی بر کاهش مشکلات رفتاری برونی سازی شده و درونی سازی شده کودکان. مجله تحقیقات علوم رفتاری. 20(1)، 97_83.
خزایی، ف؛ شعیری، م؛ آزاد فلاح،پ؛ و جلالی، م. (1400). بررسی اثربخشی فرزند پروری ذهن آگاه در کاهش مشکلات برونی‌سازی کودکان پسر دبستانی و رفتارهای فرزندپروری مادران آنها. دو فصلنامه علمی روانشناسی بالینی و شخصیت. 19(1)،13-1.
خساره، ح؛ پولادی ریشهری، ع؛ و محمدی، ی. (1401). اثربخشی طرحواره درمانی بر تاب‌آوری و سازگاری اجتماعی در نوجوانان دختر شهر کرمان. فصلنامه پژوهش‌های نوین روان‌شناختی. 17(68)، 8 – 4.
خلیلی، ی؛ و خلیلی، م. (1401). بررسی تأثیر آموزش ذهن آگاهی بر تنظیم هیجانی دانش‌آموزان متوسط دوم دبیرستان مفید تهران. نشریه ایده‌های نوین روانشناسی. 14(18)، 140 – 118.
رمضان‌زاده، فاطمه؛ مرادی، علیرضا و محمدخانی، شهرام. (1393). اثربخشی آموزش مهارت‌های تنظیم شناختی در کارکردهای اجرایی و راهبردهای تنظیم هیجانی در نوجوانان در معرض خطر. فصلنامه روانشناسی روانشناختی، 2(2)، 45_37.
صیدی، م؛ و حسینی نیک، م. (1400) مروری بر نظریه‌های روان‌شناسی در زمینه شیوه‌های فرزندپروری. مجله پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش‌وپرورش. 4 (38)، 132_121.
عباداتی، ل؛ و عباداتی، ن. (1401). بررسی رابطه طرح‌واره جنسیتی و سازگاری اجتماعی نوجوانان. فصلنامه علمی- پژوهشی زن و جامعه. 13(50)، 12 – 1.
فارسی­جانی، ن؛ بشارت، م. ع؛ و مقدم­زاده، ع. (1400). پیش‌بینی سازگاری اجتماعی بر اساس استحکام من و تنظیم شناختی هیجان در نوجوانان. فصلنامه رویش روانشناسی. 10(7)، 66-55.
فارسی­جانی، ن؛ بشارت، م. ع؛ و مقدم­زاده، ع. (1401). پیش‌بینی سازگاری اجتماعی بر اساس سبک‌های دلبستگی و راهبردهای نظم دهی شناختی هیجان. مجله علوم روان‌شناختی. 21(109)، 87 – 71.
کامکار عمله.م؛ و حسین چاری، م. (1402). رابطه فرزند پروری ذهن آگاهانه و سرزندگی تحصیلی: نقش واسطه‌ای راهبردهای شناختی تنظیم هیجان. فصلنامه علمی-پژوهشی روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی. 14(51)، 154 – 139.
کهنسال نالکیاشری، س؛ اسدی مجره، س؛ و اسدی، ب. (1401). ارائه مدل ساختاری رابطه سبک‌های فرزند پروری ادراک‌شده با رفتارهای پرخطر از راه میانجی‌گری تاب‌آوری و تنظیم هیجان در نوجوانان. فصلنامه علمی – پژوهشی روش‌های و مدل‌های روان‌شناختی. 13(47) ، 116 – 101.
محمدی­سیف، ق؛ سعدی­پور، ا؛ و جناآبادی، ح. (1402). رابطه سبک‌های فرزندپروری و سازگاری اجتماعی والدین در کودکان با اختلال یادگیری. فصلنامه خانواده‌درمانی کاربردی. 4(3) ، 104 – 93.
موسوی امیرآباد، ز؛ و نظری­مقدم، پ. (1398). اثربخشی آموزش مهارت‌های فرزندپروری مثبت بر کفایت اجتماعی و تنظیم هیجان دانش‌آموزان. رویش روان‌شناسی، 8(10)،46-39.
­کوشکی، م؛ کشاورزی ارشدی، م؛ حسنی، ف؛ و کوچک انتظار، ر. (1402). مقایسه اثربخشی مداخله‌ی فرزندپروری مبتنی بر ذهن آگاهی به مادران و مداخله‌ی شفقت به خود به دختران بر بهزیستی ذهن دختران نوجوانان با تعارض والد-فرزندی. فصلنامه پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 18(69)، 15 – 8.
نوری، ط؛ مرادیانی گیزه رود؛ و چراغیان، ح. (1402). کارآیی آموزش فرزندپروری مبتنی بر ذهن­آگاهی بر ابعاد سلامت عمومی والدین دارای دانش‌آموز بیش فعال-کمبود توجه. فصلنامه پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 18(69)، 11 – 4.
یزدان‌پور، م؛ سپاه منصور، م؛ و حسن‌زاده، ر. (1403). مقایسه اثربخشی آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه و فرزندپروری شفقت محور بر انسجام روانی مادران دارای فرزندان مبتلا به اختلال یادگیری. رویش روانشناسی، 13(1)، 190_181.

  • تاریخ دریافت 06 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 13 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 بهمن 1403