توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

مقایسه اثربخشی برنامه آموزشی حافظه فعال و درمان فراتشخیصی یکپارچه بر تعامل والد- کودک: یک مطالعه کودک‌محور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه روانشناسی پردیس علوم و تحقیقات فارس دانشگاه آزاد اسلامی فارس ایران.گروه روانشناسی واحد شیراز دانشگاه ازاد اسلامی شیراز ایران.
2 استادیار گروه روانشناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
3 استادیار، گروه روانشناسی، واحد فیروزآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزآباد، ایران
چکیده
این مطالعه با هدف مقایسه اثربخشی برنامه آموزشی حافظه فعال و درمان فراتشخیصی یکپارچه بر تعامل والد- کودک در کودکان مبتلا به اختلال نقص‌توجه- بیش‌فعالی انجام گرفت. روش مطالعه، نیمه‌‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون- پس‌آزمون- پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان 7 تا 10 سال دارای اختلال نقص توجه- بیش فعالی به همراه مادران‌شان بود که در سال 1401 به مرکز مشاوره عسل شهر تهران مراجعه کرده بود. از بین آنها تعداد 45 مادر و کودک مبتلا به اختلال بر اساس ملاک‌های ورود و به شیوه نمونه-گیری هدفمند انتخاب شده و به صورت تصادفی در سه گروه (15 نفری) برنامه آموزشی حافظه فعال، درمان‌ فراتشخیصی و گروه کنترل گمارده شدند. مداخلات برنامه آموزشی حافظه فعال و درمان فراتشخیصی یکپارچه همزمان برای هر کودک و مادر در 12 جلسه 45 دقیقه-ای اجرا شد و گروه کنترل در فهرست انتظار قرار گرفتند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه بررسی رابطه والد- فرزند (PCRS) بود. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس با اندازه‌گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS23 تحلیل شدند. نتایج نشان داد بین تعامل والد- کودک گروه-های آزمایش و گروه کنترل تفاوت معنی‌دار وجود داشت؛ و مداخلات برنامه آموزشی حافظه فعال و درمان فراتشخیصی یکپارچه باعث افزایش تعامل والد- کودک کودکان با اختلال نقص‌توجه- بیش‌فعالی شده و تاثیر این مداخلات درمانی در مرحله پیگیری نیز پایدار بوده است (05/0P<). همچنین، نتایج آزمون تعقیبی بن‌فرنی حاکی از آن بود که میزان اثربخشی درمان فراتشخیصی یکپارچه بر تعامل والد- کودک بیشتر از برنامه آموزشی حافظه فعال بود (05/0P<).
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Comparison of the Effectiveness of Working Memory Educational Program and Unified Transdiagnostic Therapy on the Parent-Child Interactions: A Child-based Study

نویسندگان English

Shokufeh Asgari 1
Mohammad Mozafari 2
Sajad Aminimanesh 2
Mohammad Reza Bardideh 3
1 Ph.D. Student of Psychology in Psychology and Exceptional Children Education, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran
2 Assistant Professor in Psychology, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Psychology, Firoozabad Branch, Islamic Azad University, Firoozabad, Iran.
چکیده English

This study aimed comparison of the effectiveness of working memory educational program and unified transdiagnostic therapy on the parent-child interaction in children with attention deficit- hyperactivity disorder. The research method was semi-experimental to pre-test, post-test, and follow-up design with a control group. The statistical population included all 7 to 10 years old children with attention deficit- hyperactivity disorder with their mothers who attending the Asal counseling center in Tehran in 2022. Among them, 45 mothers and children with disorder were selected based on inclusion criteria and by purposive sampling. Then, using random method, they were assigned to 3 groups (15 people) "working memory educational program", "unified transdiagnostic therapy" and the control group. Working memory educational program and unified transdiagnostic therapy interventions were performed simultaneously for each child and mother in 12 sessions of 45 minutes, and the control group was on the waiting list. The research instrument included Parent-Child Relationship Survey (PCRS). The data were analyzed using repeated measure of covariance analysis in SPSS23 software. The results showed that there was a significant difference between the experimental and control groups; and both interventions had a significant positive effect on the parent-child interaction of children with attention deficit- hyperactivity disorder, and the effect of these therapeutic interventions was stable in the follow-up phase (P<0.05).

کلیدواژه‌ها English

Working Memory Educational Program
Unified Transdiagnostic Therapy
Parent-Child Interactions
آشنا، م. ‌صالح.، بشارت، م. ‌ع.، ملیحی‌الذاکرینی، س.، و رافضی، ز. (1400). اثربخشی گروه درمانی فراتشخیصی یکپارچه بر فراشناخت ها و فراهیجان های مثبت مادران کودکان مبتلا به سرطان. فصلنامه علمی پژوهشی علوم روانشناختی. ۲۰(۹۷)، ۱۳-۲۲.
آگاهی، ع.، شاره، ح.، و توزنده جانی، ح. (1397). نقش میانجی سرعت پردازش در رابطه بین استدلال سیال و حافظه‌ی کاری کودکان نارساخوان. نشریه روان‌شناسی افراد استثنایی. 8(32)، 151-127.
آقابابایی، س.، و فرامرزی، س. (1394). نقائص حافظه فعال در کودکان با اختلال بیش­فعالی- نقص­توجه. تحقیقات علوم رفتاری. 13(۳)، ۴۸۷-۴۹۵.
امین­نسب، و.، بنی­جمالی، ش. ا.، و حاتمی، ح. ر. (1397). اثربخشی آموزش بازی­های ادراکی حرکتی بر سازگاری اجتماعی، تبحر حرکتی و کاهش نشانگان اختلال کاستی توجه/ بیش فعالی در کودکان 5 و 6 ساله پیش­دبستانی. فصلنامه علمی- پژوهشی علوم روانشناختی. 17(72)، 883-892.
براتون، س.، لندرث، گ. ل.، کلام، ت.، و بلاکارد، س. ر. (2006). بهبود رابطۀ والد و کودک از طریق بازی: کتابچۀ راهنمای درمانگران، (جلد دوم). ترجمه جواد محمودی قرانی، سعیده سادات مصطفوی، نرگس علیرضایی. (1391). تهران: نشر قطره.
بارلو، د.، اهرنریش-می، ژ.، کندی، س.، شرمن، ج.، و بیلک، ا. (2018). پروتکل یکپارچه برای درمان فراتشخیصی اختلالات هیجانی کودکان. ترجمه قاسم­زاده، سوگند و سالک ابراهیمی، لیلا (1400). تهران: ابن سینا.
حسن زاده، س.، امرایی، ک.، و صمدزاده، ص. (1398). فراتحلیلی بر شیوع اختلال کاستی توجه و بیش فعالی در ایران. نشریۀ توانمندسازی کودکان استثنایی. 10(2)، 165-177.
دارائی فرد، ن.، عزیزی، م.، و دمهری، ف. (1400). اثربخشی برنامه توانبخشی شناختی مبتنی بر حافظه فعال بر درک زمان در کودکان دارای اختلال نقص­توجه/بیش‌فعالی. عصب روان‌شناسی. 7(26)، 114-99.
دلاور، ع. (1399). احتمالات و آمار کاربردی در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: انتشارات رشد.
رشیدی، ب.، یزدانی­پور، م.، عابدی، ا.، و فرامرزی، س. (1401). مرور نظاممند اثربخشی مداخلات بالینی بر بهبود تعاملات والد- کودک در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/ بیش فعالی. مجله روانشناسی و روانپزشکی شناخت. 9(4)، 15-1.
زیرک، مهدی.، ثناگوی محرر، غلامرضا.، عجم، علی اکبر.، و غریبی، ملیحه. (1397). بررسی رابطه بیش فعالی با میزان حافظه و اختلال دیکته نویسی دانش آموزان پسر ابتدایی شهر زاهدان. فصلنامه مطالعات روانشناسی تربیتی، 31(3)، 145-170.
سخا، س.، مظفری، م.، سامانی، س.، و امینی­منش، س. (1400). مقایسه اثربخشی نقاشی درمانی، گل درمانی و روش تلفیقی خانواده محور، کودک محور بر تنظیم هیجان کودکان با اختلال کم توجهی- بیش فعالی. نشریۀ توانمندسازی کودکان استثنایی. 12(4)، 67-49.
سام نیا، ز.، لیوارجانی، ش.، و حسن پاشایی، ل. (1400). تأثیر آموزشی نرم افزار کاپیتان لاگ بر حافظه فعال ، سرعت پردازش و انعطاف پذیری شناختی در کودکان اختلال نقص توجه - بیش فعالی. فصلنامه علمی عصب روانشناسی. 7(1)، 130-115.
سرابندی، مهشید.، محمدی­فر، محمدعلی.، و ستوده اصل، نعمت. (1401). مقایسه اثربخشی طرحواره درمانی و زوج درمانی هیجان مدار بر خود تمایزیافتگی زوج های جوان. نشریه روان پرستاری، 10(2)، 60-49.
سادوک، ب.، سادوک، و.، و روئیز، پ. (2015). خلاصه روانشناسی کاپلان و سادوک بر اساس DSM-5، ترجمه مهدی گنجی (1402)، تهران: نشر ساوالان.
عزیزی، آ.، قاسمی، س.، قربانی، آ.، شجاعی واژنانی، ف.، و محمدی، ف. (1396). مقایسه اثربخشی خانواده درمانی کارکردی و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت زندگی و توانمندی خانواده­های دارای فرزند با اختلال نارسایی توجه/ بیش­فعالی. روان‌شناسی افراد استثنایی. 7(26)، 210-177.
عزیزی، م.، و صداقت، م. (1399). مقایسه مسئولیت­پذیری اجتماعی، رابطه والد- فرزندی و بهزیستی روانی در دانش­آموزان تک والدینی و عادی. پژوهش­های جامعه­شناختی. 14(4)، 158-139.
علوی، ز.، قاسم­زاده، س.، ارجمندنیا، ع. ا.، غلامعلی لواسانی، م.، و وکیلی، س. (1401). اثربخشی برنامة یکپارچه درمان فراتشخیصی بر تنظیم هیجان دانش­آموزان کودک مضطرب و شیوه­های فرزندپروری مادران آنها. مطالعات روانشناختی.  18(2)، 34-21.
فرخزادی، ف.، خواجوند خوشلی، ا.، محمدی، م. ر.، اکبرفهیمی، م.، و علی بیگی، ن. (1397). اثربخشی تنظیم هیجان بر علائم کم توجهی- بیش فعالی در کودکان 7-14 ساله. فصلنامه کودکان استثنایی. 18(4)، 116-101.
قندیانی آرانی، خ.، حسن­زاده، س.، غلامعلی لواسانی، م.، و عزیزی، م. پ. (1401). اثربخشی برنامۀ ارتقای دانش، نگرش و عملکرد با رویکرد مثبت نگری به اختلال نارسایی توجه/ بیش فعالی بر تعامل والد-کودک، استرس فرزندپروری و خودکارآمدی. فصلنامه پژوهش­های کاربردی روانشناختی. 13(3)، 93-73.
کاظمی، م. ر.، محمدی، م. ر.، و آخوندزاده، ش. (1390). مقایسه اثر دارویی آمانتادین و متیل فنیدیت در کودکان و نوجوانان با اختلال نقص توجه/بیش فعالی: یک مطالعه کارآزمایی بالینی دوسوکور. فصلنامه علمی پژوهشی ابن سینا. 14(3)، 16-10.
محمدی، ر.، نهنگ ع. ا.، و حسینی، م. ا. (1398). اثربخشی درمان فراتشخیص یکپارچه بر خودپنداشت و آشفتگی روان‌شناختی دانش‌آموزان با علائم افسردگی. فصلنامه سلامت روان کودک. ۶ (۴)، ۱۰8-۱۱8.
مکیان، ر. س.، و امیرآتشانی، ز. (1396). راهکارهای افزایش حافظه فعال. تهران: پرورش ذهن فرزام.
مغربی سینکی، ح.، حسن­زاده، س.، ارجمندنیا، ع. ‎ا.، و خادمی، م. (1395). اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی به مادران دارای فرزند با اختلال نارسایی توجه/ فزون‌کنشی بر ارتقای تعامل والد-کودک. روانشناسی تحولی، 13(49)، 69-57.
نجارزادگان، م.، نجاتی، و.، امیری، ن.، و شریفیان، م. (1394). بررسی اثر توانبخشی شناختی بر عملکردهای اجرایی (توجه و حافظه کاری) در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/ بیش فعالی. فصلنامه علمی پژوهشی طب توانبخشی. 4(2)، 108-97.
ون‌فلیت، ر.، سیوولک، آ.، و اسنیسسک، س. (2010). بازی‌درمانی کودک‌محور. ترجمه قریشی، مریم (1395). تهران: نشر فارابی.
هولاکویی، ایناز.، قاسم­زاده، سوگند.، و ارجمندنیا، علی اکبر. (1401). اثربخشی برنامه یکپارچه درمان فراتشخیصی بر اضطراب نوجوانان و فرزندپروری مادران آنها. مجله علوم پزشکی رازی، 29(4)، 159-150.

  • تاریخ دریافت 21 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 10 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1403