توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر نارسایی توجه و پرخاشگری کودکان با اختلال کم توجهی- بیش‌فعالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد روانشناسی کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران ، ایران
2 استاد گروه روانشناسی کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/ceciranj.2024.415449.1800
چکیده
هدف از پژوهش حاضر تعیین اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر نارسایی توجه و پرخاشگری کودکان با اختلال کم­توجهی/ بیش­فعالی بود. روش پژوهش حاضر از نوع نیمه­آزمایشی دارای طرح پیش­آزمون- پس­آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل 60 نفر از کودکان با اختلال کم­توجهی/ بیش­فعالی بودند (45 پسر و 15 دختر) که در مرکز کاردرمانی نگاه نوین در منطقه 12 شهر تهران در سال 1402 توسط روانسنج و روانشناس تشخیص رسمی گرفته بودند. تعداد 30 نفر از این کودکان (10 دختر و 20 پسر) با روش نمونه­گیری در دسترس، به­عنوان نمونه انتخاب شدند. کودکان به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) قرار گرفتند. ابزار سنجش مقیاس درجه‌بندی کانرز والدین (CPRS) و پرسشنامه پرخاشگری کودکان نلسون و فینچ (CIA) بود. گروه آزمایش به مدت 10 جلسه 45 دقیقه‌ای برنامه مداخله‌ای اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری را دریافت کردند، در حالیکه گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکردند. تجزیه و تحلیل داده­ها توسط نرم­افزار SPSS-24 و با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و تحلیل کواریانس انجام شد. نتایج نشان داد که برنامه مداخله‌ای اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر نارسایی توجه (۰۱/0>P، ۶۵۱/۱۵F1.24 =) و  پرخاشگری که شامل خرده­مقیاس‌های ناکامی (۰۱/0>P، ۵۰۱/۱۴= F1.24) پرخاشگری بدنی (۰۱/0>P، ۷۱۱/۱۴ F1.24 =)، روابط با همسالان (۰۱/0>P، ۴۷۶/۸ F1.24 =) و روابط با مراجع قدرت (۰۱/0>P، ۹۵3/۷ F1.24 =) بود تأثیر معنادار داشت. یافته‌های پژوهش بیانگر این بودند که درمانگران می‌توانند با قرار دادن بازی درمانی شناختی رفتاری در برنامه‌های آموزشی کودکان با اختلال کم‌توجهی/ بیش‌فعالی زمینه را برای بهبود نارسایی توجه و پرخاشگری این کودکان فراهم سازند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Effectiveness of cognitive behavioral game therapy on attention deficit and aggression in children with attention deficit hyperactivity disorder

نویسندگان English

Zohreh Sorkhy 1
Parviz Sharif Daramadi 2
1 * MA, Department of Exceptional Children Psychology, Psychology and Educational Sciences Faculty, University of Allameh- Tabatabaei, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Exceptional Children Psychology, Psychology and Educational Sciences Faculty, University of Allameh- Tabatabaei, Tehran, Iran
چکیده English

This study aimed to determine the effectiveness of cognitive behavioral game therapy on attention deficit and aggression in children with attention deficit hyperactivity disorder. The present research method was a semi-experimental type with a pretest-posttest design with a control group. The study's statistical population included 60 children with attention deficit hyperactivity disorder (45 boys and 15 girls) who were officially diagnosed by a psychoanalyst and a psychologist at Negah Novin Occupational Therapy Center in district 12 of Tehran city in 2023. The sample size of 30 these children (10 girls and 20 boys) were selected by purposeful sampling. Children were randomly divided into two experimental (n =15) and control (n =15) groups. The instruments were the Conners Parent Rating Scale (CPRS) and the Nelson and Finch Children inventory for angry (CIA). The experimental group received a cognitive behavioral therapy intervention program for ten sessions of forty-five minutes, while the control group did not receive any intervention. Data analysis was performed by SPSS-24 software using descriptive statistics and covariance analysis methods. The results showed that the intervention program of cognitive behavioral game therapy had a significant effect on attention deficit (  P<0.01) and aggression subscales that includes frustration  P<0.01), aggression body  P<0.01), Relationships with Peers  P<0.01), Relationships with Authority Figures . The findings of the present study indicated that therapists can improve the attention deficit and aggression of these children by including cognitive behavioral play therapy in the educational programs of children with attention deficit hyperactivity disorder.

کلیدواژه‌ها English

cognitive behavioral game therapy
aggression
children with attention deficit hyperactivity disorder
attention deficit
ارجمندنیا، ع.ا.، حسن‌وند، م.، و اصغری‌نکاح، م. (1397). تأثیر بازی‌های شناختی بر عملکرد توجه و بازداری پاسخ در کودکان دارای اختلال ریاضی. فصلنامه علمی- پژوهشی کودکان استثنایی. 18(1)، 18-5.
اصغری‌نکاح، م. (۱۳۸8). کاربردهای آموزشی- ترمیمی بازی‌های بومی ایران در آموزش و توانبخشی کودکان دارای نیازهای ویژه. مجله تعلیم و تربیت استثنایی. 6(90)، 11-3.
اکبری، ب.، و رحمتی، ف. (1394). اثربخشی بازی درمانی مبتنی بر روی آورد شناختی- رفتاری بر کاهش پرخاشگری کودکان پیش‌دبستانی مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی. فصلنامه علمی- پژوهشی سلامت روان کودک. 2(2)، 93-100.
پورمحمدرضای تجریشی، م.، عاشوری، م.، جلیل‌آبکنار، س.، و به‌پژوه، ا. (1393). اثربخشی آموزش بازداری پاسخ بر حافظه فعال دانش­آموزان با اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی. فصلنامه توانبخشی. 15(4)، 20-12.
تقی‌زاده‌هیر، س.، آقاجانی، س.، و خوش‌سرور، س. (1401). اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر بهبود توجه و برنامه‌ریزی دانش‌آموزان با اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی. فصلنامه علمی- پژوهشی روانشناسی مدرسه و آموزشگاه. 11(4)، 29-16.
جنتیان، س.، نوری، ا.، شفتی، ع.، مولوی، ح.، و سماواتیان، ح. (1387). اثربخشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری بر شدت علایم اختلال بیش‌فعالی/ کمبود توجه در دانش‌آموزان پسر 9 تا 11 ساله مبتلا به ADHD. مجله تحقیقات علوم رفتاری. 6(2)، 118-109.
حسین‌پورپاکزاد، م.، و فرهادی، ه. (1402). اثربخشی بازی درمانی مبتنی بر درمان شناختی رفتاری بر اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای، پرخاشگری و استرس تحصیلی در کودکان 10 تا 11 سال. نشریه پرستاری کودک. 9(4)، 63-52.
خوشابی، ک.، شمسایی، م. م.، جدیدی، م.، نیکخواه، ح. ر.، بسته‌حسینی، ش.، و ملک خسروی، غ. (1392). مقایسه تأثیر ریتالین، نوروفیدبک، آموزش مدیریت والدین و تعامل سه روش بر علائم کلی در اختلال بیش‌فعالی- نقص توجه و کیفیت رابطه مادر- فرزندی. مجله پزشکی بالینی ابن سینا. 20(2)، 133-143.
دروز، ا. (2009). ترکیب بازی درمانی با رفتار درمانی شناختی. مترجم، غزال رمضانی (1402). تهران: انتشارات وانیا.
زیبایی، ا.، غلامی، ح.، زارع، م.، مهدیان، ح.، یاوری، م.، و حارث آبادی، م (1392). تأثیر آموزش آفلاین بر کنترل خشم نوجوانان در مدارس راهنمایی دخترانه مشهد. مجله دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی. ۵(۲)، 385-375.
شریفی درآمدی، پ.، فتح آبادی، ر.، بختیاروند، م.، و احمدی، ا. (1398). اثربخشی بازی درمانی با استفاده از شن بر رفتارهای چالشی و اضطراب کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا. نشریه توانمندسازی کودکان استثنایی. 10(1)، 1-14.
شهائیان، آ.، شهیم، س.، بشاش، ل.، و یوسفی، ف. (1386). هنجاریابی، تحلیل عاملی و پایایی فرم کوتاه ویژه والدین مقیاس درجه‌بندی کانرز برای کودکان 6 تا 11 ساله در شهر شیراز. فصلنامه مطالعات روانشناختی. 3(3)، 120-98.
عزیزی، ا.، میردریکوند، ف. ا.، و سپهوندی، م. ع. (1399). مقایسه تأثیر توانبخشی شناختی، نوروفیدبک و بازی درمانی بر حافظه فعال در دانش‌آموزان ابتدایی مبتلا به اختلال یادگیری خاص. فصلنامه دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی. 21(1)، 41-31.
عبداللهی‌بقرآبادی، ق.، شریفی درآمدی، پ.، و دولت آبادی، ش. (1389). بررسی تأثیر شن درمانی بر کاهش پرخاشگری دانش‌آموزان پسر ناشنوا.  فصلنامه علمی مطالعات روانشناختی. 6(1)، 134-111.
ﻋﻠﻴﺰاده، ح. (1384). ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻧﻈﺮی اﺧﺘﻼل ﻧﺎرﺳﺎﻳﻲ ﺗﻮﺟﻪ/ ﺑﻴﺶﻓﻌﺎﻟﻲ: اﻟﮕﻮی ﺑﺎزداری رﻓﺘﺎری و ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺧﻮدﻛﻨﺘﺮﻟﻲ. فصلنامه علمی- پژوهشی ﻛﻮدﻛﺎن اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ. 5(3)، 252-231.
فیض اللهی، ج.، صادقی، م.، و رضایی، ف. (1399). تأثیر بازی درمانی شناختی رفتاری و تلفیق آن با آموزش مدیریت والدین بر علائم نارسایی توجه- بیش‌فعالی کودکان بیش‌فعال 7-11 سال: یک مطالعه نیمه­آزمایشی. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 19(2)، 172-155.
کارشکی، ح.، و رضایی‌رضوان، ش. (1402). بازی درمانی شناختی رفتاری. تهران: انتشارات ارجمند.
گنجی، ک.، ذبیحی، ر.، خدابخش، ر.، و کراسکیان، آ. (1390). تأثیر بازی درمانگری کودک­محور بر کاهش نشانه‌های رفتاری کودکان با اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی. مجله روانشناسی بالینی. 3(4)، 25-15.
مالدار، ز.، و رسولی، ن. (1399). اثربخشی عروسک درمانی مبتنی بر شناختی رفتاری بر افزایش توانمندی شناختی و بهبود توجه دختران با نقص توجه بیش‌فعالی. نشریه رویش روانشناسی. 9(4)، 132-122.
محمداسماعیل، ا. (1401). بازی درمانی: نظریه‌ها، روش‌ها و کاربردهای بالینی. تهران: انتشارات دانژه.
موللی، گ.، جلیل‌آبکنار، س.، و عاشوری، م. (1394). بررسی اثربخشی بازی درمانی گروهی بر مهارت‌های اجتماعی کودکان پیش­دبستانی آسیب­دیده شنوایی. مجله توانبخشی. 16(1)، 76-85.
مهرافزا، م.، نخستین‌گلدوست، ا.، و کیامرثی، آ. (1401). اثربخشی بازی درمانی شناختی- رفتاری بر پرخاشگری و اضطراب کودکان کم‌توان ذهنی. فصلنامه خانواده درمانی کاربردی. 3(3)، 210-192.
دوره 14، شماره 4
زمستان 1402
صفحه 23-13

  • تاریخ دریافت 16 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 24 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 03 دی 1402