توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

اثربخشی داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه‌‌گری با شیوه‌ ویدئویی بر مهارت اجتماعی و پرخاشگری کودکان با اختلال طیف خودمانده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه زارعی مردخه 1
عباسعلی حسین‌خانزاده 2
مهناز خسروجاوید 3
1 کارشناسی ارشد روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، گروه روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 استاد، گروه روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 دانشیار، گروه روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
10.22034/ceciranj.2025.554892.1997
چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه ویدئویی بر مهارت‌های اجتماعی و پرخاشگری کودکان با اختلال طیف خودمانده بود. این پژوهش با روش شبه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان ۶ تا ۱۰ سال با اختلال طیف خودمانده مراجعه‌کننده به انجمن باران مهر رشت در سال ۱۴۰۲ بود. نمونه‌گیری به روش در دسترس انتخاب شد و ۲۰ کودک به صورت تصادفی در دو گروه ده نفری آزمایش و گواه جایدهی شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل نسخه سوم آزمون گارز، پرسشنامه نیمرخ مهارت‌های اجتماعی بیلینی (۲۰۰۶) و پرسشنامه پرخاشگری رابطه‌ای و آشکار شهیم (۱۳۸۵) بود. برنامه مداخله شامل ۱۲ جلسه داستان اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه الگودهی ویدئویی طی ۶ هفته، در ۱۲ جلسه (هفته‌ای دو جلسه ۴۵ دقیقه‌ای) برای گروه آزمایش بود و گروه گواه  تا پایان پژوهش مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با روش تحلیل کوواریانس تک‌متغیری و چندمتغیری و با نرم‌افزار 24 SPSS- تحلیل شد. نتایج نشان داد که که داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه ویدیویی بر متغیر مهارت اجتماعی، و پرخاشگری تأثیرگذار است و میانگین نمرات پس‌آزمون در گروه آزمایش نسبت به گروه گواه تغییر یافت؛ به این معنا که نمرات مهارت‌های اجتماعی فزایش و نمرات پرخاشگری نسبت به گروه گواه کاهش یافت. بنابراین، با توجه به نتایج به دست آمده، داستان‌های اجتماعی مبتنی بر نظریه گری به شیوه ویدئویی، یکی از راهبردهای دیداری متناسب با نیازهای فردی کودکان مبتلا به اختلال طیف خودمانده است و به آنها کمک می‌کند تا فرایند اجتماعی شدن و ارتباط با دیگران را فرا بگیرند.
کلیدواژه‌ها
اختلال طیف خودمانده
الگودهی‌ویدیویی
پرخاشگری
داستان‌های اجتماعی
مهارت اجتماعی
نظریه‌ گری

موضوعات

عنوان مقاله English

The Effectiveness of Social Stories Based on Gary 's Theory with Video Method on Eye Contact, Social skill, and Aggression of Children with Autism Spectrum Disorder

نویسندگان English

Fateme Zarei Mardekhe 1
Abbas Ali Hosseinkhanzadeh 2
Mahnaz Khosrojavid 3
1 Master’s Degree in Psychology and Special Education of Children, Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 Professor, Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
3 Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده English

The present study examined the effectiveness of video-based Social Stories based on Gray’s theory on social skills and aggression in children with autism spectrum disorder (ASD). This research employed a quasi-experimental design with a pretest–posttest and a control group. The statistical population consisted of all 6- to 10-year-old children with ASD who attended the Baran-Mehr Center in Rasht in 2023. The sample was selected through convenience sampling, and 20 children were randomly assigned to two groups of ten (experimental and control). Data were collected using the third edition of the GARS, the Bellini Social Skills Profile (2006), and the Relational and Overt Aggression Questionnaire (Shaheem, 2005). The intervention consisted of 12 sessions of Social Stories based on Gray’s theory delivered through video modeling over a 6-week period (two 45-minute sessions per week) for the experimental group, while the control group received no intervention during the study. Data were analyzed using univariate and multivariate ANCOVA in SPSS-24. The results showed that the video-based Social Stories had a significant effect on both social skills and aggression. Posttest scores in the experimental group showed an increase in social skills (F = 178.776, p < 0.05) and a decrease in aggression (F = 91.038, p < 0.05) compared to the control group. Overall, the findings suggest that video-based social stories based on Gray’s theory represent an effective visual strategy that aligns with the individual needs of children with ASD and supports their socialization and interpersonal functioning.

کلیدواژه‌ها English

Aggression
Autism Spectrum Disorder
Gary 's Theory
Social Skills
Video Modeling
پوراعتماد، ح. ر.، توسلی، ت. ش.، شیری، ا.، و بنی‌جمال، ش. س. (1396). اثربخشی لگو درمانی در بهبود مهارت‌های اجتماعی و کاهش علائم کودکان دچار اختلال اُتیسم با عملکرد بالا. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 11(2)، 214-195.
رضائی، و ایزدی. (2024). اثربخشی تلفیقی درمان متمرکز بر شفقت و پذیرش و تعهد بر تبعیت درمانی و تنیدگی والدینی در مادران کودکان خودمانده. روانشناسی، 109(28)، 54-45.
رمضانلو، م.،ابوالمعالی الحسینی، خ.،باقری، ف.،و رباط میلی، س. (1399). تجربه زیسته مادران کودکان دارای اختلال طیف اتیسم: یک مطالعه پدیدارشناسی. روانشناسی افراد استثنایی، 10(39)،174-133.
        شهیم، س. (1386). پرخاشگری رابطه‌ای در کودکان پیش دبستانی. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار)،13(3)،271-264.
گرجی رضا، ح. ز.،قاسم زاده، س.، و لواسانی، م. (1400). بررسی حساسیت، ویژگی و دقت نسخه فارسی ویرایش سوم مقیاس رتبه‌بندی خودمانده گیلیام (GARS-۳): یک مطالعه توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان،20(9)، 1002-989.
غدیری، ف.،و سلیمانی، ا. (1400). طراحی برنامۀ آموزش کارکردهای اجرایی و بررسی میزان اثربخشی آن بر ارتقای همدلی در کودکان مبتلا به اختلال طیف خودمانده با عملکرد بالا. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی،12(1)،245-227.
محمدپور، و.،باباپور خیرالدین، ج.،و بخشی‌پور رودسری، ع. (1392). اثرات الگودهی ویدئویی بر افزایش مهارت‌های خودیاری کودکان مبتلا به اختلال طیف خودمانده. مجله علوم پزشکی رازی،20(106)، 56-48.
مقیم‌اسلام، پ.،پورمحمدرضا تجریشی، م.،و حق‌گو، ح. (1392). تأثیر آموزش متقابل بر مهارت اجتماعی کودکان دارای خودمانده. فصلنامه توان‌بخشی،14(4)، 67-59.
ملکوتی اصل، ن.، حسین‌خانزاده، ع.،و ابوالقاسمی، ع. (1399). اثربخشی داستان‌های اجتماعی با روش الگودهی ویدئویی بر مهارت‌های ارتباطی کودکان با اختلال طیف اُتیسم. تعلیم و تربیت استثنایی،2(160)، 70-61.
موسوی، س. و.،آزادی منش، پ.،صادقی، س.،شلانی، ب.،و مومنی، ف. (1398). اثربخشی داستان‌های اجتماعی بر افزایش مهارت‌های اجتماعی کودکان با اختلال طیف خودمانده. مجله مطالعات ناتوانی، 9، 90-9.
مینائی، ا.،و ناظری، س. (1397). ویژگی‌های روان‌سنجی مقیاس درجه‌بندی اتیسم گیلیام-ویرایش سوم (گارز-3) در مبتلایان به خودمانده: یک مطالعه مقدماتی. فصلنامه کودکان استثنایی.
Al-Kinj, I., Pereira, A., & Santos, P. C. (2022). The effects of an educational program based on modeling and social stories on improvements in the social skills of students with autism. Heliyon, 8(5), e09545.
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
Bandura, A., & Walters, R. H. (1977). Social learning theory (Vol. 1). Prentice Hall.
Bellini, S., & Hopf, A. (2007). The development of the Autism Social Skills Profile: A preliminary analysis of psychometric properties. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 22(2), 80–87.
Camilleri, L. J., Maras, K., & Brosnan, M. (2024). Supporting autistic communities through parent-led and child/young person-led digital social story interventions: An exploratory study. Frontiers in Digital Health, 6, 1355795.
Chen, J., Hu, J., Zhang, K., Zeng, X., Ma, Y., Lu, W., & Wang, G. (2024). Virtual reality enhances the social skills of children with autism spectrum disorder: A review. Interactive Learning Environments, 32(5), 2321–2342.
Como, D. H., Goodfellow, M., Hudak, D., & Cermak, S. A. (2024). Social stories supporting behavior change for individuals with autism: A scoping review. Journal of Occupational Therapy, Schools, & Early Intervention, 17(1), 154–175.
Donepudi, S. (2021). Theory of mind differences between children with and without autism spectrum disorder following social story intervention [Doctoral dissertation, Walden University]. ScholarWorks.
Eaves, R. C., Williams, T. O., Jr., Woods-Groves, S., & Fall, A.-M. (2006). Reliability and validity of the Pervasive Developmental Disorders Rating Scale and the Gilliam Autism Rating Scale. Education and Training in Developmental Disabilities, 41(3), 300–309.
Fitzpatrick, S. E., Srivorakiat, L., Wink, L. K., Pedapati, E. V., & Erickson, C. A. (2016). Aggression in autism spectrum disorder: Presentation and treatment options. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 12, 1525–1538.
Gandhi, R., Jackson, J., & Puranik, C. P. (2024). A comparative evaluation of video modeling and social stories for improving oral hygiene in children with autism spectrum disorder: A pilot study. Special Care in Dentistry, 44(3), 797–808.
Gao, S., Wang, X., & Su, Y. (2023). Examining whether adults with autism spectrum disorder encounter multiple problems in theory of mind: A meta-analysis. Psychonomic Bulletin & Review, 30(5), 1740–1755.
Gohari, D., Schiltz, H., & Lord, C. (2024). A longitudinal study of aggression in people with autism and other neurodevelopmental disabilities. Journal of Autism and Developmental Disorders, 1–17.
Güeita-Rodríguez, J., Ogonowska-Slodownik, A., Morgulec-Adamowicz, N., Martín-Prades, M. L., Cuenca-Zaldívar, J. N., & Palacios-Ceña, D. (2021). Effects of aquatic therapy for children with autism spectrum disorder: A systematic review. Journal of Clinical Medicine, 10(8), 1691.
Heggestad, E. D., Voss, E. N., Toth, A. A., Ross, R. L., Banks, G. C., & Canevello, A. (2023). Two meanings of "social skills": Proposing an integrative social skills framework. Group & Organization Management, 48(2), 361–404.
Jung, M., & Park, J. (2025). Effects of a virtual reality-based aggression control program on children with autism spectrum disorder: A case study. Children, 12(2), 173.
Keyhani, S. (2016). Psychometric properties of Gilliam autism scaling scale based on DSM-5. University of Tehran.
Kroes, A. D., & Finley, J. R. (2023). Demystifying omega squared: Practical guidance for effect size in common analysis of variance designs. Psychological Methods.
Litman, A., Sauerwald, N., Green Snyder, L., Foss-Feig, J., Park, C. Y., Hao, Y., Troyanskaya, O. G., & Iossifov, I. (2025). Decomposition of phenotypic heterogeneity in autism reveals underlying genetic programs. Nature Genetics, 1–9.
Luskin-Saxby, S., Zimmer-Gembeck, M., Sulek, R., & Paynter, J. (2024). Professional development and use of evidence-based practice in autism early intervention. Journal of Early Intervention, 46(1), 94–112.
Melikozieva, O., & Haydarova, K. (2025). Methodology for developing communication skills through social stories with young children with autism. Journal of Applied Science and Social Science, 1(4), 184–190.
Mohammadi, M. R., Ahmadi, N., Khaleghi, A., Zarafshan, H., Mostafavi, S. A., Kamali, K., Rahgozar, M., Ahmadi, A., Hooshyari, Z., Alavi, S. S., Salmanian, M., Arman, S., Molavi, P., Golbon-Haghighi, F., Karimi, M., & Ghanizadeh, A. (2019). Prevalence of autism and its comorbidities and the relationship with maternal psychopathology: A national population-based study. Archives of Iranian Medicine, 22(10), 546–553.
Olsson, N. C., Flygare, O., Coco, C., Görling, A., Råde, A., Chen, Q., Lindstedt, K., Berggren, S., Serlachius, E., Jonsson, U., & Bölte, S. (2017). Social skills training for children and adolescents with autism spectrum disorder: A randomized controlled trial. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 56(7), 585–592.
Petursdottir, A. L., & Gudmundsdottir, T. (2023). Supporting social play skill acquisition and generalization of children with autism through video modeling. Journal of Autism and Developmental Disorders, 53(4), 1391–1402.
Porter, N., Loveland, K. A., Saroukhani, S., Posey, Y., Morimoto, K., & Rahbar, M. H. (2022). Severity of child autistic symptoms and parenting stress in mothers of children with autism spectrum disorder in Japan and USA: Cross-cultural differences. Autism Research and Treatment, 2022, 7089053.
Qi, F., Zhao, X., Kitahara, Y., Li, T., Ou, X., Du, W., Wang, R., Zhang, T., Cheng, L., Sun, X., & Huang, J. (2017). Integrative transcriptomic and proteomic analysis of the mutant lignocellulosic hydrolyzate-tolerant Rhodosporidium toruloides. Engineering in Life Sciences, 17(3), 249–261.
Shaw, K. A. (2025). Prevalence and early identification of autism spectrum disorder among children aged 4 and 8 years—Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 16 sites, United States, 2022. MMWR Surveillance Summaries, 74, 1–36.
Smith, E., Constantin, A., Johnson, H., & Brosnan, M. (2021). Digitally mediated social stories support children on the autism spectrum adapting to a change in a real-world context. Journal of Autism and Developmental Disorders, 51(2), 514–526.
Wang, H. I., Bell, K., Blackwell, J., Welch, C., Mandefield, L., Watson, J., Wright, B., Alderson, T., Barry, E., Cooper, C. L., Glendinning, N., Gomez De La Cuesta, G., Green, J., Hewitt, C., Heywood, M., Le Couteur, A., Randell, E., Rodgers, J., Russell, A., & Parrott, S. (2024). Cost–utility analysis of social stories for children with autism spectrum disorder in mainstream primary schools: Results from a randomised controlled trial. BJPsych Open, 10(4), e123.
Wright, B., Blackwell, J. E., Bell, K. J., Teige, C., Mandefield, L., Wang, H. I., Welch, C., Barry, E., Alderson, T., Gomez De La Cuesta, G., Glendinning, N., Green, J., Hewitt, C., Heywood, M., Le Couteur, A., Randell, E., Rodgers, J., Russell, A., Watson, J., & Tharmanathan, P. (2025). Autism Spectrum Social Stories in Schools Trial 2 (ASSSIST-2): A pragmatic randomised controlled trial of the social stories intervention to address the social and emotional health of autistic children in UK primary schools. Child and Adolescent Mental Health, 30(1), 4–12.
Yeung, M. K., Bai, J., & Mak, K. L. (2024). Longitudinal changes in executive function in autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analyses. Autism Research, 17(10), 2045–2063.
Zhou, N., Wong, H. M., & McGrath, C. (2020). Efficacy of social story intervention in training toothbrushing skills among special-care children with and without autism. Autism Research, 13(4), 666–674.

  • تاریخ دریافت 20 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 30 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 02 بهمن 1404