توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

اثربخشی طرحواره درمانی بر طرحواره‌های ناسازگار اولیه در مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد باقر حسنوند 1
علی شبان زاده 2
لیلا شهبازی 3
1 استادیار، گروه روان شناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد روان شناسی تربیتی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، گروه روانشناسی بالینی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی سمنان. ایران.
10.22034/ceciranj.2024.424376.1815
چکیده
 پژوهش حاضر باهدف اثربخشی طرحواره درمانی بر طرحواره‌های ناسازگار اولیه در مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی در شهرستان قدس انجام شد. این مطالعه از نوع تحقیقات نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی شهرستان قدس در سال تحصیلی 1401-1402 بود که از بین آن‌ها به روش نمونه‌گیری دردسترس ۳۰ نفر انتخاب شد و به‌صورت تصادفی در ۲ گروه ۱۵ نفره آزمایش و کنترل قرار گرفتند. پرسشنامه طرحواره یانگ (YSQ-SF) به‌عنوان پیش‌آزمون توسط هر دو گروه تکمیل شده سپس گروه آزمایش ۱۲ جلسه طرحواره درمانی را دریافت نمودند و گروه کنترل برنامه عادی روزانه خود را گذراند. سپس از هر دو گروه پس‌آزمون به عمل آمد و داده‌های پژوهش با استفاده از روش‌های آمار توصیفی (شاخص‌های گرایش مرکزی و پراکندگی) و استنباطی (تحلیل کوواریانس) در برنامه SPSS نسخه ۲۲ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که طرحواره درمانی بر کاهش طرحواره‌های ناسازگار اولیه (628/0h =، 001/0P<) تأثیر مثبت و معناداری داشتند. به‌کارگیری طرحواره درمانی به‌عنوان یک درمان مؤثر می‌تواند بر کاهش و تعدیل طرحواره‌های ناسازگار اولیه مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی تأثیر گذاشته و بر بهبود وضعیت روانی و زندگی روزمره آن‌ها کمک کند.
کلیدواژه‌ها
طرحواره درمانی
طرحواره‌های ناسازگار اولیه
کم‌توان ذهنی
مادران

عنوان مقاله English

The Effectiveness of Schema Therapy on Primary Maladaptive Schemas In Mothers With Intellectual Disability Children

نویسندگان English

mohammad bagher hasanvand 1
Ali Shabanzadeh 2
Leila Shahbazi 3
1 Assistant professor, Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabataba&#039;i University, Tehran. Iran.
2 M.A. of Educational Psychology, Department of Educational Sciences, School of Humanities, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran. Iran.
3 M.A. Clinical Psychology, Department of Clinical Psychology, Garmsar branch, Islamic Azad University of Semnan. Iran.
چکیده English

The research was carried out with the present aim of the effectiveness of schema therapy on primary maladaptive schemas in mothers with intellectual disability children in Quds city. This study was conducted as a semi-experimental research with a pre-test and post-test design with a control group. The statistical population of this research included all the mothers of intellectual disability students in Quds city in the academic year of 2022-2023, from which 30 people were selected by the available sampling method and were randomly divided into 2 groups of 15 people, experimental and control. Young Schema Questionnaire (YSQ-SF) was completed by both groups as a pre-test, then the experimental group received 12 sessions of schema therapy and the control group went through their normal daily schedule. Then, both groups were given a post-test and the research data were analyzed using descriptive statistics (central tendency and dispersion indices) and inferential (covariance analysis) methods in Spss version 22. The results showed that schema therapy had a positive and significant effect on reducing initial maladaptive schemas (h=0/628, P<0/001). Using schema therapy as an effective treatment can reduce and adjust the initial maladaptive schemas of mothers with intellectual disability children and help improve their mental status and daily life

کلیدواژه‌ها English

Intellectual disability
Mothers
Primary Maladaptive Schemas
Schema therapy
آهی، ق.، محمدی­فر.، م. ع.، و بشارت، م. (1386). پایایی و اعتبار فرم کوتاه پرسشنامه طرحواره­های یانگ. مجله روانشناسی و علوم تربیتی. 37(76)، 20-5.
به پژوه، ا. (1398). خانواده و کودکان با نیازهای ویژه. تهران: انتشارات آوای نور.
پیاده امرغان، م.، بلیاد، م. ر.، ژیان باقری، م.، هواسی سومار، ن.، و رنجبری­پور، ط. (1401). پیش­بینی راهبردهای مقابله با استرس براساس طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه و هوش معنوی در مادران دانش­آموزان کم­توان ذهنی. نشریه علمی تخصصی رویش روان شناسی. ۱۱(۱۲)، 152-141.
چوب فروش­زاده، آ.، و محمدپناه اردکان، ع. (1397). بررسی اثربخشی طرحواره درمانی در بهبود سلامت روان مادران با طرحواره­های ناسازگار اولیه­ی مراجعه­کننده به مرکز پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی. همایش ملی روان‌شناسی و سلامت با‌ محوریت خانواده و زندگی سالم. 21 خرداد، شیراز، ایران.
حاتمی، ا. (1393). مقایسه سبک دلبستگی و طرحواره­های ناسازگار اولیه در مادران دارای کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با مادران کودکان غیرمبتلا. پایان­نامه دکتری    حرفه­ای (عمومی). دانشکده علوم انسانی، دانشگاه علوم پزشکی اراک.
Downloaded from www.ceciranj.ir
ذکاوتی رستمی، ف.، و عمادیان، ع. (1398). مقایسه طرحواره­های ناسازگار اولیه در بین مادران دارای فرزند طیف اتیسم و مادران دارای فرزند عادی شهر ساری. سومین کنفرانس بین­المللی نوآوری و تحقیق در علوم تربیتی، مدیریت و روانشناسی. 16 شهریور، تهران، ایران.
راحت دهمرده، ط.، شیرازی، م.، و عرب، ع. (1400). اثر بخشی طرحواره درمانی بر تحمل پریشانی و تاب­آوری ماداران دارای دانش­آموز کم­توان ذهنی. مجله اصول بهداشت روانی. 23(6)، 451-443.
زندی، ه.، غلامعلی لواسانی، م.، افروز، غ. ع.، و مردوخی، م. س. (1396). مقایسه مادران دارای دو کودک استثنایی (چندمعلولیتی، کم‌توان ذهنی، جسمی-حرکتی، نابینا و آسیب بینایی، ناشنوا و آسیب شنوایی) با مادران کودکان عادی در مؤلفه‌های سلامت عمومی. فصلنامه علمی- پژوهشی کودکان استثنایی. 17(4)، 112-101.
ستارپور ایرانقی، ف.، جمالی قراخانلو.، ی.، همتی، ل.، و    مرادی­کیا، ح. (1397). بررسی نقش پیش‌بینی­کنندگی          تاب­آوری، حمایت اجتماعی و هوش معنوی در بهزیستی فاعلی مادران دارای دانش­آموزان کم‌توان ذهنی. مجله دانش و  تندرستی. 13(1)، 1-9.
شریفی­نیا، م ح.، رحیمی یگانه ز.، و رحیمی دستجردی، م. (1400). پیش‌بینی شیوه‌های ناکارآمد حل مسئله بر اساس  طرحواره­های ناسازگار اولیه در افراد وابسته به مواد. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی. ۱۵(۶۰)، 252-231 .
شهام، ن.، هارون رشیدی. ه.، و کاظمیان مقدم، ک. (1400). اثربخشی طرح‌واره‌درمانی بر تنیدگی والدگری و سخت‌رویی روان‌شناختی مادران کودکان با اختلال طیف اُتیسم. تعلیم و تربیت استثنایی. 163(3)، 60-51.
صلواتی، م.، و یکه یزدان دوست، ر. (1400). طرح­واره درمانی (راهنمای ویژه متخصصان روان‌شناسی بالینی). تهران: نشر دانژه.
عقیلی، س. م.، و حجازی، ف. (1401). اثربخشی طرحواره درمانی بر طرحواره­های ناسازگار اولیه و استرس ادراک شده سالمندان مراکز روزانه شهرستان گرگان. مجله روان­شناسی بالینی. 14(1)، 11-1.
قاسمی­پور، ی.، و روشن، ب. (1398). نقش ذهن آگاهی و حمایت اجتماعی در پیش‌بینی سلامت روان مادران دارای کودک کم‌توان ذهنی. فصلنامه سلامت روان کودک، 6(1)، 187-176.
قادری، ف.، کلانتری، م.، مهرابی، ح. ع. (1395). اثربخشی طرحواره درمانی گروهی بر تعدیل طرحواره‌های ناسازگار اولیه و کاهش علائم اختلال اضطراب اجتماعی. مطالعات روان‌شناسی بالینی. 6(24)، 28-1.
قلعه­نویی، ف. (1397). اثربخشی طرحواره درمانی بر کاهش طرحواره­های ناسازگار، تعارضات زناشویی و اضطراب در مادران دارای فرزند مبتلا به سندرم داون شهرستان سبزوار. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد.
کیوانلو، ص.، ماله میر، ب.، عزتی بابی، م.، و نریمانی، م. (1400). اثربخشی گروه‌درمانی مبتنی بر طرحواره‌درمانی هیجانی بر بی‌حسی هیجانی (کرختی) و ساده‎انگاری هیجانی در مادران کودکان کم‎توان ذهنی. نشریه علمی- تخصصی رویش روان­شناسی. ۱۰(۴)، 64-55.
کیوانلو، ص.، نریمانی، م.، و بشرپور، س. (1401). اثربخشی گروه درمانی مبتنی بر طرحواره درمانی هیجانی بر دشواری تنظیم هیجان در مادران کودکان کم­توان ذهنی. فصلنامه خانواده درمانی کاربردی. 3(1). 262-243.
گل­آوری، م.، و خیاطان، ف. (1401). اثربخشی طرحواره درمانی بر تحمل ابهام و تاب­آوری مادران کودکان مبتلا به اختلال نقص­توجه بیش­فعالی. روانشناسی بالینی و شخصیت. 20(1)، 125-138.
یانگ، ج.، کلوسکو، ز.، و ویشار، م. (2003). طرحواره درمانی (جلد اول) راهنمای کاربردی برای متخصصان بالینی. ترجمه حسن حمیدپور و زهرا اندوز (1391)، تهران: انتشارات ارجمند.
یاوری، ع. ر.، سروری، ف.، رضایی، م.، ویسی، ف.، طهماسبی، ب.، و دالوند، ح. (1393). ارتباط امید به زندگی با طرحواره­های ناسازگار اولیه در مادران کودکان آسیب­دیده ذهنی شهر کرمانشاه. مجله علمی پژوهان. 13(2)، ۳9-۳2.
یوسف­نژاد شیروانی، م.، و پیوسته­گر، م. (1390). رابطۀ رضایت از زندگی و طرحواره‌های ناسازگار اولیه در دانشجویان. دانش و پژوهش در روان­شناسی کاربردی. 12(2)، 65-55.
توانمندسازی کودکان استثنایی
دوره 14، شماره 4
زمستان 1402
صفحه 37-24

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 29 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 14 آبان 1402