توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

اثربخشی طرحواره‌درمانی بر حمایت اجتماعی ادراک‌شده و فراهیجان مادران کودکان طیف خودمانده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سعیده حمامی 1
نفیسه خدادادی 2
1 کارشناس ارشد، گروه روان‌شناسی بالینی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران
2 استادیار، گروه روان‌شناسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران /استادیار، گروه روان‌شناسی، دانشگاه معارف و قرآن و عترت(ع)
10.22034/ceciranj.2026.560018.2005
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی طرحواره درمانی بر حمایت اجتماعی ادراک‌شده و فراهیجان در مادران کودکان طیف خودمانده بود. روش پژوهش حاضر، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه مادران کودکان طیف خودمانده در شهر زرین شهر در سال 1404-1403 بود که از میان آن‌ها، 30 نفر، با روش نمونه‌گیری هدفمند به عنوان نمونه آماری انتخاب و به صورت تصادفی و برابر در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. برنامه طرحواره‌درمانی طی 8 جلسه 90 دقیقه‌ای برای شرکت‌کنندگان گروه آزمایش ارائه شد، در حالی که برای گروه کنترل طرحواره درمانی اجرا نشد. شرکت‌کنندگان با استفاده از پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک‌شده زمیت و همکاران (MSPSS) و مقیاس فراهیجان میتمنسگرویرو همکاران (MES) مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده‌های گردآوری شده با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرم‌افزار SPSS-27 مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که طرحواره درمانی موجب بهبود نمره کل حمایت اجتماعی ادراک‌شده و مولفه حمایت اجتماعی شده است (05/0>P)؛ اما نتوانسته است مولفه‌های حمایت خانوادگی و حمایت دوستان را به طور معناداری بهبود ببخشد (05/0<P). علاوه‌براین، این برنامه موجب بهبود بعد فراهیجان مثبت و مولفه‌های سرکوب و شفقت شده است (05/0>P). با این حال، این روش درمانی نتوانست به بهبود معنادار بعد فراهیجان منفی و مولفه‌های خشم، شرم، کنترل افکار و علاقه منجر گردد (05/0<P). لذا، ‌می‌توان نتیجه گرفت طرحواره درمانی در ارتقای ابعاد مثبت فراهیجان و حمایت اجتماعی مادران کودکان طیف خودمانده موثر است.
کلیدواژه‌ها
اختلال طیف خودمانده
حمایت اجتماعی ادراک‌شده
طرحواره درمانی
فراهیجان
موضوعات

عنوان مقاله English

The Effectiveness of Schema Therapy on Perceived Social Support and Meta-Emotion in Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder

نویسندگان English

saiedeh Hammami 1
nafiseh khodadadi 2
1 Master’s Degree, Department of Clinical Psychology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran. Assistant Professor, Department of Psychology, Maaref and Quran and Atrat university.
چکیده English

The purpose of this study was to examine the effectiveness of schema therapy on perceived social support and meta-emotion in mothers of children with autism spectrum disorder (ASD). The study employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The statistical population comprised all mothers of children with ASD in Zarrin Shahr during the 2024-2025 academic year. Out of this population, 30 mothers were selected using purposive sampling and randomly assigned in equal numbers to either the experimental or control group. The schema therapy program was delivered to the experimental group in eight 90-minute sessions, while the control group received no intervention. Participants were evaluated using the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) by Zimet et al. and the Meta-Emotion Scale (MES) by Mitmansgruber et al. The collected data were analyzed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA) via SPSS-27. The findings indicated that schema therapy significantly improved the total score of perceived social support and the subscale of significant others’ support (P<.05); however, it failed to significantly improve the subscales of family support and friend support (P>.05). Additionally, the intervention significantly improved the positive meta-emotion dimension along with its subscales of suppression and compassion (P<.05). Nonetheless, this therapeutic approach did not lead to a significant improvement in the negative meta-emotion dimension or the subscales of anger, shame, thought control, and interest (P>.05). Consequently, it can be concluded that schema therapy is effective in enhancing positive meta-emotion dimensions and perceived social support in mothers of children with ASD.

کلیدواژه‌ها English

Autism Spectrum Disorder
Meta-Emotion
Perceived Social Support
Schema Therapy
احمدی، ج.، صفری، ط.، همتیان، م.، و خلیلی، ز. (1390). بررسی شاخص‌های روانسنجی آزمون تشخیصی اوتیسم (GARS) مرکز آموزش و توانبخشی کودکان اوتیسم اصفهان. پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، 1(1)، 104-87. [link]
اصغرزاده رفسنجانی، س.، وزیری یزدی، س.، و سعید منش، م. (1404). اثربخشی آموزش فرزندپروری باکفایت مبتنی بر رویکرد طرحواره درمانی بر بهزیستی روان‌شناختی مادران و کاهش شدت علائم اختلال طیف اوتیسم کودکان. رویش روان شناسی، ۱۴(۳)، 183-192. [link]
بشارت، م.ع. (1398). مقیاس چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک شده: پرسشنامه، روش اجرا و نمره‌گذاری. روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 15(59)، 338-336. [link]
جوادیان، س.ر.، خالقی، ل.، و فتحی، م. (1397). اثربخشی آموزش تنظیم هیجانی بر عاطفه منفی و تاب آوری مادران دارای فرزند معلول. روان‌پرستاری، ۶(۵)، ۲۵-۳۳.  [link]
رضایی، ن.م.، پارسایی، ا.، نجاتی، ع.، نیک آمال، م.، و هاشمی رزینی، س. (1393). وی‍ژگیهای روانسنجی مقیاس فراهیجان دانشجویان. تحقیقات روانشناختی، 6(23)، 124-111. [link]
شهام، ن.، کاظمیان‌مقدم، ک.، و هارون‌رشیدی، ه. (1400). اثربخشی طرح‌واره‌درمانی بر تنیدگی والدگری و سخت‌رویی روان‌شناختی مادران کودکان با اختلال طیف اُتیسم. تعلیم و تربیت استثنایی، 163(21)، 60-51. [link]
طباطبایی، م.، آقایی، ح.، و صابری، س. (1401). تأثیر اثربخشی مداخله مبتنی بر پذیرش و تعهد بر حمایت اجتماعی ادراک شده، انعطاف-پذیری شناختی و تبادل عاطفی در مادران دارای فرزند اوتیسم. توانمندسازی کودکان استثنایی، 13(2)، 78-67 [link] .
Bailen, N. H., Wu, H., & Thompson, R. J. (2019). Meta-emotions in daily life: Associations with emotional awareness and depression. Emotion, 19(5), 776. [link]
Buchholz, A., Czerwińska, K., & Wolan-Nowakowska, M. (2025). Perceived social support by mothers of children with autism spectrum disorder. Polityka Spoleczna, 608(2). [link]
Dawson, G., Rieder, A. D., & Johnson, M. H. (2023). Prediction of autism in infants: progress and challenges. The Lancet Neurology, 22(3), 244-254. [link]
Gilliam, J.E., (2005).  Gilliam autism rating scale: Second edition.  Austin, TX.: PRO-ED. [link]
Grey, I., Arora, T., Thomas, J., Saneh, A., Tohme, P., & Abi-Habib, R. (2020). The role of perceived social support on depression and sleep during the COVID-19 pandemic. Psychiatry research, 293, 113452. [link]
Jassim, N., Baron-Cohen, S., & Suckling, J. (2021). Meta-analytic evidence of differential prefrontal and early sensory cortex activity during non-social sensory perception in autism. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 127, 146-157. [link]
Joshua, P. R., Lewis, V., Kelty, S. F., & Boer, D. P. (2025). Applications of schema therapy in young people: a systematic review. Cognitive Behaviour Therapy, Published online. [link]
Kaçan, H., Kaş Alay, G., Yeyit, Ş., Gümüş Çaliş, G., & Birol, Z. (2025). The Effect of Applied Group Training on Perceived Social Support, Depressive Symptoms, and Self-Compassion Given to Mothers with Children with Autism: a Quasi-Experimental Study. Journal of Autism and Developmental Disorders, 1-10. [link]
Kim, K. A., & Kadyrov, R. V. (2022). Group schema therapy in reducing stress among parents raising a child with disabilities. SibScript, 24(4), 517–524. [link]
Kiraz, S., & Sertçelik, S. (2021). Adult attention deficit hyperactivity disorder and early maladaptive schemas. Clinical psychology & psychotherapy, 28(5), 1055-1064. [link]
Laious, R., Galanaki, E. P., Aggeli, A., Tzavara, C., Argalia, E., Bakourini, D., ... & Sintila, I. (2024). Evaluation of a Schema Therapy-Based Prevention Group Program for Children and Their Parents. Journal of Evidence-Based Psychotherapies, 24(2), 23-52. [link]
Li, F., Tang, Y., Li, F., Fang, S., Liu, X., Tao, M., ... & Jiang, L. (2022). Psychological distress in parents of children with autism spectrum disorder: A cross-sectional study based on 683 mother-father dyads. Journal of Pediatric Nursing, 65, 49-55. [link]
Liu, L. (2021, December). Teacher with Different Meta-Emotion Level: Their Understanding of and Responses to Children’s Negative Emotions. In 2021 4th International Conference on Humanities Education and Social Sciences (ICHESS 2021) (pp. 2250-2255). Atlantis Press. [link]
Mansell, W., Barnes, A., Grant, L., & De Sousa, L. M. (2022). Do meta-emotion strategies and their effects vary in students between their family home and their university home? Current Psychology, 41(7), 4920-4930. [link]
Masa’Deh, R., Sawalha, M. A., Maabreh, R. S., Aslanoğlu, A., Safieh, H. A., Elshatarat, R. A., ... & Al-Sayaghi, K. M. (2025). Perceived social support as a moderator of posttraumatic stress in parents of children with autism spectrum disorder. Scientific Reports, 15(1), 29252. [link]
Megreya, A. M., Al-Attiyah, A. A., Moustafa, A. A., & Hassanein, E. E. (2020). Cognitive emotion regulation strategies, anxiety, and depression in mothers of children with or without neurodevelopmental disorders. Research in Autism Spectrum Disorders, 76, 101600. [link]
Miklósi, M., Nagy, V., & Oláh, S. (2022). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Parenting: Toward a Cognitive/Schema Model. European Psychiatry, 65(S1), S422-S423. [link]
Mitmansgruber, H., Beck, T. N., Höfer, S., & Schüßler, G. (2009). When you don’t like what you feel: Experiential avoidance, mindfulness and meta-emotion in emotion regulation. Personality and individual differences, 46(4), 448-453. [link]
Napitupulu, L., & Kurniawan, Y. (2023). Online Social Support and Psychological Well-Being of Caregivers of Children with Autism Spectrum Disorder. European Journal of Educational Research, 12(2). [link]
Oshima, F., Shaw, I., Ohtani, T., Iwasa, K., Nishinaka, H., Nakagawa, A., & Shimizu, E. (2018). Individual schema therapy for high-functioning autism spectrum disorder with comorbid psychiatric conditions in young adults: Results of a naturalistic multiple case study. Journal of Brain Science, 48, 43-69. [link]
Oude Voshaar, R., van Dijk, S., Spruit-Veenstra, M., Ouwens, M., & Videler, A. (2024). Schema Therapy for the Treatment of Personality Disorder in Later Life. The American Journal of Geriatric Psychiatry, 32(4), S8. [link]
Singh, N. N., Lancioni, G. E., Medvedev, O. N., Hwang, Y. S., & Myers, R. E. (2021). A component analysis of the mindfulness-based positive behavior support (MBPBS) program for mindful parenting by mothers of children with autism spectrum disorder. Mindfulness, 12(2), 463-475. [link]
Stanley, M. A., Beck, J. G., & Zebb, B. J. (1998). Psychometric properties of the MSPSS in older adults. Aging & mental health, 2(3), 186-193. [link]
Swandari, D. N., & Mumpuniarti, M. (2020). Pencapaian pemahaman orang tua dalam membimbing tata krama anak autis. JPPM (Jurnal Pendidikan dan Pemberdayaan Masyarakat), (1). [link]
Taylor, C. D., Bee, P., & Haddock, G. (2017). Does schema therapy change schemas and symptoms? A systematic review across mental health disorders. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 90(3), 456-479. [link]
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2006). Schema therapy: A practitioner's guide. guilford press. [link]
Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of personality assessment, 52(1), 30-41. [link]

  • تاریخ دریافت 22 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 15 تیر 1405