توانمندسازی کودکان استثنایی

توانمندسازی کودکان استثنایی

اثربخشی برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی بر رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ابراهیم رهبر کرباسدهی 1
غلامعلی افروز 2
زهرا نقش 3
1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد ممتاز، گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/ceciranj.2026.581543.2037
چکیده
هدف پژوهش حاضر اثربخشی برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی بر رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون بود. روش پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه ماهه بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را 53 نفر از کودکان 9 تا 12 سال با نشانگان داون مراجعه کننده به مرکز توانبخشی پردیس شهرستان رشت در سال 1404 و والدین آنها تشکیل دادند. نمونه پژوهش 15 کودک با نشانگان داون (9 پسر و 6 دختر) بود که به صورت در دسترس انتخاب و در گروه‌ آزمایش قرار داده شد. ابزارهای پژوهش شامل ویرایش سوم نظام سنجش رفتار سازشی (ABAS-3) و چک‌لیست مهارت‌های ارتباطی کودکان (CCC-2) بود. برنامه آموزشی در قالب 8 جلسه 90 دقیقه‌ای برای والدین گروه آزمایش اجرا شد. یافته‌ها با روش تحلیل واریانس چندمتغیری با طرح اندازه‌گیری مکرر یک‌راهه با آزمون تعقیبی بونفرونی با استفاده از نرم‌افزار SPSS-27 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل واریانس نشان داد که این برنامه بر بهبود رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون تاثیر دارد (05/0>p). نتایج آزمون تعقیبی نیز نمایانگر پایداری نتایج تا زمان پیگیری بود. با توجه به نتایج این پژوهش، برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی می‌تواند تلویحات مهمی در زمینه بهبود مهارت‌های رفتاری و ارتباطی کودکان با نشانگان داون داشته و از کارایی لازم برخوردار باشد.
کلیدواژه‌ها
رفتار سازشی
گام‌های آموزشی پاسخگو
مهارت‌های ارتباطی
نشانگان داون
موضوعات

عنوان مقاله English

The Effectiveness of the Family-Centered Responsive Teaching Steps Program Based on Functional Reading on Adaptive Behavior and Communication Skills in Children with Down Syndrome

نویسندگان English

Ebrahim Rahbar Karbasdehi 1
Gholam Ali Afrooz 2
Zahra Naghsh 3
1 Ph.D. Student of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Distinguished Professor, Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Educational Psychology, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The present study examined the effectiveness of the family-centered Responsive Teaching Steps program based on functional reading on adaptive behavior and communication skills in children with Down syndrome. This research employed a quasi-experimental design with pretest, posttest, and a three-month follow-up. The statistical population consisted of 53 children aged 9 to 12 years with Down syndrome, who attended the Pardis Rehabilitation Center in Rasht in 2025, along with their parents. A sample of 15 children with Down syndrome (9 boys and 6 girls) was selected through convenience sampling and assigned to the experimental group. The research instruments included the Adaptive Behavior Assessment System–Third Edition (ABAS-3) and the Children’s Communication Checklist–Second Edition (CCC-2). The training program was delivered to parents in the experimental group over eight 90-minute sessions. Data were analyzed using one-way repeated-measures multivariate analysis of variance (MANOVA) with Bonferroni post-hoc tests via SPSS-27. The results indicated that the program significantly improved adaptive behavior and communication skills in children with Down syndrome (p < .05). Post-hoc analyses further demonstrated that these effects remained stable through the follow-up phase. Based on the findings, the family-centered Responsive Teaching Steps program grounded in functional reading appears to have meaningful implications for enhancing behavioral and communication skills in children with Down syndrome and demonstrates adequate effectiveness.

کلیدواژه‌ها English

Adaptive Behavior
Communication Skills
Down Syndrome
Responsive Teaching Steps
دلاور، ع. (1394). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: انتشارات رشد. [link]
ربیعی، ز.، علی‌پور، ا.، و افروز، غ. (1402). مقایسه فصل تولد و میانگین سن تقویمى و زیستى والدین دانش‌آموزان آهسته‌گام با نشانگان داون با والدین دانش‌آموزان عادی. فصلنامه توانمندسازی کودکان استثنایی، 14(1)، 41-33. [link]
رهبر کرباسدهی، ا. (1405). طراحی و ارزیابی اثربخشی برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی بر کارکردهای عصب‌شناختی، رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون. رساله دکتری. دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران. [link]  
سلیمانی، ف.، نوبخت، ز.، آذری، ن.، کراسکیان، آ.، حسناتی، ف.، و قربانپور، ز. (1403). روایی و پایایی مقیاس رفتار انطباقی در کودکان فارسی‌زبان. مجله توانبخشی، 25، 663-636 [link]  
سیدجعفری، ر.، حسن زاده، س.، و افروز، غ. (1403). آموزش نظام ارتباطی تبادل تصویر به مادران دارای کودک آهسته‌گام فاقد گفتار و اثربخشی آن بر استرس مادران، تعامل والد-کودک و مهارت‌های ارتباطی- اجتماعی فرزندانشان. فصلنامه توانمندسازی کودکان استثنایی، 15(1)، 1-11. [link]
صیدی، م.، افروز، غ.، کاشانی وحید، ل.، ارجمندنیا، ع.، و کاکابرایی، ک. (1401). اثربخشی برنامۀ آموزش حل مسئله خانواده‌محور بر تعاملات ارتباطی دانش‌آموزان آهسته گام با نشانگان داون. فصلنامه توانمندسازی کودکان استثنایی، 13(3)، 10-1. [link]
عزیزی، آ.، حسن زاده، ر.، و عمادیان، ع. (1402). مقایسه اثربخشی روش درمانی تحلیل رفتار کاربردی (ABA) و روش درمانی-آموزشی (TEACCH) بر بهبود مهارت‌های اجتماعی و درک کلامی در کودکان مبتلا اختلال طیف اتیسم. فصلنامه کودکان استثنایی، ۲۳(۳)، ۹۷-۱۱۰. [link]
محمودی، ف.، ظریفیان، ط.، کاظمی، ی.، و شیرازی، ط. (1393). انطباق پرسشنامه تجدیدنظر شده برقراری ارتباط- نسخه دومChildren’s Communication Checklist (CCC-2) با زبان فارسی و تعیین ویژگی‌های روان‌سنجی آن. مجله پژوهش در علوم توانبخشی، 10(2)، 281-291. [link]
Al Sabi, Y. N. (2022). The impact of an applied behavioral analysis-based training program on the development of communicative skills among children with autism disorder. Clinical Schizophrenia & Related Psychoses, 16(2), 1-5. [link]
Bordini, D., Moya, A. C., Asevedo, G. R. D. C., Paula, C. S., Brunoni, D., Brentani, H., Caetano, S. C., Mari, J. J., & Bagaiolo, L. (2024). Exploring the acquisition of social communication skills in children with autism: Preliminary findings from applied behavior analysis (ABA), parent training, and video modeling. Brain Sciences, 14(2), 1-15. [link]
Da Silva, A. P. D., Bezerra, I. M. P., Antunes, T. P. C., Cavalcanti, M. P. E., & Abreu, L. C. D. (2023). Applied behavioral analysis for the skill performance of children with autism spectrum disorder. Frontiers in Psychiatry, 14, 1-10. [link]
De Albuquerque, A. R., & de Melo, R. M. (Eds.). (2023). Contributions of behavior analysis to reading and writing comprehension. New York: Springer. [link]
Filipe, M. G., Cruz, S., Veloso, A. S., & Frota, S. (2022). Early predictors of language outcomes in Down syndrome: A mini-review. Frontiers in Psychology, 13, 934490. [link]
Fucà, E., Vicari, S., & Costanzo, F. (2025). Adaptive and Behavioral Profiles in Down Syndrome and Co‐Occurring Autism Spectrum Disorder: A Case–Control Study. Autism Research, 18(2), 362-369.‏ [link]
Harrison, P., & Oakland, T. (2015). Adaptive Behavior Assessment System, Third edition (ABAS-3). San Antonio, TX: Pearson. [link]
Onnivello, S., Locatelli, C., Pulina, F., Ramacieri, G., Marcolin, C., Antonaros, F., ... & Lanfranchi, S. (2024). Cross-sectional developmental trajectories in the adaptive functioning of children and adolescents with Down syndrome. Research in developmental disabilities, 144, 104641. [link]
Rahbar Karbasdehi, E., Afrooz, G. A., & Rahbar Karbasdehi, F. (2024). The effects of family-based interventions on oxidative stress and social skills in adolescents with Down syndrome. Contemporary Family Therapy, 46(2), 173-180. [link]
Rezaei Hemami, M., Nojomi, M., Darvishi, A., & Mohamadi Parsa, N. (2021). Cost-benefit analysis of Down syndrome screening in Iran. Jundishapur Journal of Health Sciences, 13(2), e113257. [link]
Seager, E., Sampson, S., Sin, J., Pagnamenta, E., & Stojanovik, V. (2022). A systematic review of speech, language and communication interventions for children with Down syndrome from 0 to 6 years. International Journal of Language & Communication Disorders, 57(2), 441-463.‏ [link]
Soccorso, C., Hojlo, M., Pawlowski, K., Lombardo, A., Davidson, E., Sargado, S., ... & Baumer, N. (2024). Development, education, and services in children with Down syndrome: A cohort analysis from a clinical database. Frontiers in psychology, 15, 1348404.‏ [link]
Takita, S. Y., Sé, A. B. S., Hoffmann, G. M., Bunduki, W., Carvalho, L. R., & Fonseca, C. R. B. (2024). Causes of Hospitalization in Children with Down Syndrome. Medicina, 60(9), 1480. [link]
 Wellnitz, S. A., Kästel, I., Vllasaliu, L., Cholemkery, H., Freitag, C. M., & Bast, N. (2021). The revised Children's communication Checklist‐2 (CCC‐R): Factor structure and psychometric evaluation. Autism research, 14(4), 759-772. [link]

  • تاریخ دریافت 13 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 02 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 15 خرداد 1405