پیش‌بینی‌پذیری تصمیم‌گیری پرخطر براساس بازداری پاسخ و حافظه فعال در پسران ۵ تا ۶ سال

پورمحمد, سید پوریا; ارجمندنیا, علی اکبر; رفیع خواه, محسن

doi:10.22034/ceciranj.2026.552379.1994

پیش‌بینی‌پذیری تصمیم‌گیری پرخطر براساس بازداری پاسخ و حافظه فعال در پسران ۵ تا ۶ سال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید پوریا پورمحمد ¹

علی اکبر ارجمندنیا ²

محسن رفیع خواه ³

¹ کارشناسی ارشد روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² استاد گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

³ استادیار گروه روان‎شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‎شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/ceciranj.2026.552379.1994

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی پیش‌بینی عملکرد تصمیم‌گیری پرخطر کودکان پسر بر اساس سیستم‌های بازداری پاسخ و حافظه ‌فعال انجام شد. روش پژوهش از نوع همبستگی بود. جامعه آماری تمام کودکان ۵ تا ۶ سال پسر حاضر در مدارس شهرستان بابل در سال تحصیلی ۱۴۰۳ - ۱۴۰۴ بودند. شرکت‌کنندگان پژوهش شامل ۱۰۰ نفر بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای با توجه به ملاک‌های ورود انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از آزمون‌های خطرپذیری بادکنکی (BART، ۲۰۰۲)، تکلیف نشانه توقف (SST، ۲۰۱۹)، تکلیف برو/ نرو (GNGT، ۲۰۰۶) و حافظه فعال برای کودکان- حاف‌بک (WMTB، ۱۳۹۶) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم‌افزار SPSS 27 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان دادند که ارتباط منفی و معناداری بین متغیرهای حافظه فعال و بازداری پاسخ با تصمیم‌گیری پرخطر دارد. نتایج نشان دادند که بازداری پاسخ غالب به‌طور معناداری تصمیم‌گیری پرخطر کودکان را پیش‌بینی می‌کند (۰۰۱/۰> P)، در حالی که بازداری پاسخ جاری و حافظه فعال نقشی در پیش‌بینی تصمیم‌گیری پرخطر کودکان نشان ندادند. از یافته‌های فوق می‌توان نتیجه گرفت در شرایطی که تصمیم‌گیری در حالت تکانشی و تحت فشار انگیزشی صورت می‌گیرد، کنترل پاسخ به‌ویژه از طریق بازداری پاسخ‌های غالب، پیش‌بینی‌کننده اصلی رفتارهای پرخطر است و می‌تواند در طراحی برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه برای بهبود کنترل بازداری پاسخ و کاهش رفتارهای پرخطر کودکان مؤثر باشد.

کلیدواژه‌ها

بازداری پاسخ

پسران

تصمیم‌گیری پرخطر

حافظه فعال

موضوعات

ناتوانی‌های شناختی

عنوان مقاله English

Predicting Risky Decision-Making Based on Response Inhibition and Working Memory in 5- to 6-Year-Old Boys

نویسندگان English

seyed pouria pourmohamad ¹

Ali Akbar Arjmandnia ²

Mohsen Rafikhah ³

¹ Master in Psychology and Exceptional Children Education, Faculty of Psychology and Educational, University of Tehran, Tehran, Iran

² Professor, Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran

³ Assistant Professor, Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده English

The present study aimed to examine the extent to which boys’ risky decision-making performance can be predicted by response inhibition and working memory systems. This study used a correlational design. The statistical population comprised all 5- to 6-year-old boys attending schools in Babol County during the 2024–2025 academic year. The participants included 100 children who were selected via multistage cluster sampling based on the inclusion criteria. Data were collected using the Balloon Analogue Risk Task (BART; 2002), the Stop-Signal Task (SST; 2019), the Go/No-Go Task (GNGT; 2006), and the Working Memory Test Battery for Children—Huff-Bach (WMTB; 2017/1396). Data were analyzed using Pearson correlation and multiple regression analyses in SPSS-27. The findings indicated significant negative associations between working memory and response inhibition with risky decision-making. The results further showed that prepotent response inhibition significantly predicted children’s risky decision-making (P<.001), whereas ongoing response inhibition and working memory did not significantly contribute to the prediction of risky decision-making. These findings suggest that when decision-making occurs impulsively and under motivational pressure, response control—particularly the inhibition of prepotent responses—serves as a primary predictor of risk-related behaviors. Accordingly, these results may inform the development of educational and preventive programs aimed at strengthening inhibitory control and reducing children’s risky behaviors.

کلیدواژه‌ها English

Boys

Response Inhibition

Risky Decision-Making

Working Memory

ارجمندنیا، ع. ا. (۱۳۹۶). مجموعه آزمون برای حافظه فعال (حاف‌ بک). تهران، ایران: انتشارات رشد فرهنگ.

ارجمندنیا، ع. ا.، و سیف نراقی، م. (۱۳۸۸). تأثیر راهبرد مرور ذهنی بر عملکرد حافظه فعال دانش‌آموزان نارساخوان. علوم رفتاری، ۳(۳)، 179-173. [link]

اوجانی، م.، کاشانی وحید، ل.، مرادی، و.، و هاشمی، م. ر. (۱۴۰۱). اثربخشی بازی‌های رایانه‌ای شناختی بر تصمیم‌گیری پرخطر کودکان با اختلال رفتاری برونی‌سازی شده. توانمندسازی کودکان استثنایی، ۱۳(۴)، 10-1. [link]

دلاور، ع. (۱۳۸۵). روش‌های تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی (رشته روان‌شناسی). تهران، ایران: انتشارات دانشگاه پیام نور[link].

رفیع‌خواه، م.، ارجمندنیا، ع. ا.، و شریفی، ع. (۱۴۰۳). تأثیر بازی‌های مبتنی بر بازداری شناختی بر حافظه فعال و برنامه‌ریزی دانش‌آموزان با اختلال خواندن. توانمندسازی کودکان استثنایی، ۱۵(۱)، ۱۲-۲۳. [link]

علیزاده، م.، پیرخائفی، ع.، و حقیقت، س. (۱۴۰۳). پیش‌بینی رفتارهای پرخطر جنسی دانش‌آموزان دختر متوسطه بر اساس کارکردهای اجرایی و تنظیم هیجان. رویش روان‌شناسی، ۱۳(۴)، ۱۷۵-۱۸۲. [link]

قاسمی، س.، ارجمندنیا، ع. ا.، و غلامعلی لواسانی، م. (۱۳۹۸). طراحی بسته توان‌بخشی شناختی خانواده‌محور و بررسی تاثیر آن بر کارکردهای اجرایی دانش‌آموزان نارساخوان. توانمندسازی کودکان استثنایی، ۱۰(۲)، ۲۰۰-۲۱۵. [link]

قمری‌گیوی، ح.، شایقی، ح.، و قاسم‌نژاد، س. (۱۳۸۸). بررسی بازداری شناختی و حرکتی در افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی و اسکیزوفرنی. روان‌شناسی معاصر، ۴(۲)، ۴۵-۵۵. [link]

میرزایی‌فیض‌آبادی، س.، مولوی، ا.، و طاهری، ن. (۱۳۹۸). رابطه بین تنظیم هیجانی و بازداری شناختی در گرایش رفتارهای پرخطر نوجوانان دختر شهر مشهد. روان‌شناسی اجتماعی، ۵۲(۷)، ۱۲۳-۱۳۶. [link]

نجاتی، و. (۱۳۹۲). ارتباط بین کارکردهای اجرایی مغز با تصمیم‌گیری پرخطر در دانشجویان. تحقیقات علوم رفتاری، ۱۱(۴)، ۲۷۰-۲۷۸. [link]

نجاتی، و.، علی‌پور، ف.، بداقی، ا.، و آقازیارتی، ع. (۱۳۹۶). ویژگی‌های روان‌سنجی آزمون خطرپذیری بادکنکی در جوانان ایران. روان‌شناسی کاربردی، ۱۱(۲)، ۱۲۱-۱۳۶. [link]

نجاتی، و.، فخری، ز.، طلایی‌نژاد، ن.، اسکندری، ب.، و جمشیدی‌سیانکی، م. (۱۳۹۴). سیر تحولی تصمیم‌گیری پرخطر در نمونه‌ای از کودکان ایرانی. طب توانبخشی، ۴(۱)، ۸۲-۸۹. [link]

نورالهی‌رومنی، ف.، حکیمی‌راد، ا.، اساسه، م.، و کاشانی‌وحید، ل. (۱۴۰۳). اثربخشی برنامه آموزش کارکردهای اجرایی بر حافظه کاری، بازداری پاسخ و توجه انتخابی دانش‌آموزان کم‌توان هوشی. رویش روان‌شناسی، ۱۳(۱۰)، ۸۱-۹۰. [link]

Afshari, M., Majidi, M. and Yadolahzadeh, A. (2022). Risky decision making and impulsivity in adolescents’ chess players: does chess modify or induce risky decisions? Journal of Pediatric Perspectives, 10(5), 16101-16111. [link]

Agayeva, K. (2024). Control of inhibition in children with deficit syndrome attention and hyperactivity. Scientific Works, 91(1), 230–235. [link]

Balconi, M., Rovelli, K., Angioletti, L., & Allegretta, R. (2024). Working memory workload when making complex decisions: a behavioral and EEG study. Sensors (Basel, Switzerland), 24. [link]

Bari, A., & Robbins, T. (2013). Inhibition and impulsivity: Behavioral and neural basis of response control. Progress in Neurobiology, 108, 44-79. [link]

Bell, M. D., Reddy, L. F., & Greig, T. C. (2019). The development of adaptive risk taking and the role of self-regulation: BART-C as measure of regulation and risk. Journal of Contextual Behavioral Science, 14, 34–41. [link]

Bentil, H.J., Daang, E.M., Guyer, A.E., Yuan, H., Adu-Afarwuah, S., Amponsah, B., Manu, A., Mensah, M.O., Demuyakor, M.E., Arnold, C.D., Oaks, B.M., Prado, E. and Hastings, P.D. (2024), Assessing children's autonomic nervous system activity during structured tasks: a feasibility and reliability study in ghana. Developmental Psychobiology., 66: e22535. [link]

Bogdanov, M., Scott Jr, J. N., Esfand, S. M., Boyle, B. W., Lees, T., Li, M., ... & Pizzagalli, D. A. (2025). Test-retest reliability and repeatability of behavioral and electrophysiological markers of cognitive control in an Eriksen Flanker Task. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 1-29. [link]

Brieant A, King-Casas B, Kim-Spoon J. Transactional relations between developmental trajectories of executive functioning and internalizing and externalizing symptomatology in adolescence. Development and Psychopathology. 2022;34(1):213-224. [link]

Charvis, J., Vergara-Lopez, C., Valencia, E., Fernandez, M., Rozum, W., & Lopez-Vergara, H. (2024). A proof-of-concept study testing the factor structure of the Stop Signal Task: overlap with substance use and mental health symptoms. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 50, 462 - 470. [link]

Couture, S., Paquette, D., Bigras, M., Dubois-Comtois, K., Lemelin, J., Cyr, C., & Lemieux, A. (2025). Risk-Taking Behaviors of Young Children: The Role of Children's and Parents' Socioemotional and Cognitive Control Systems. Research on child and adolescent psychopathology. [link]

Defoe, I. (2021). Towards a hybrid criminological and psychological model of risk behavior: The developmental neuro-ecological risk-taking model (DNERM). Developmental Review. [link]

Duell, N., & Steinberg, L. (2021). Adolescents take positive risks, too. Developmental Review, 61, 100976. [link]

Ekhtiari, H., Behzadi, A., Dehghani, M., Jannati, A., & Mokri, A. (2009). Prefer a cash slap in your face over credit for halva: Risky decision making and cross-cultural differences in Iranian subjects. Judgment and Decision Making, 4(7), 534–542. [link]

Fillmore, M. T., Rush, C. R., & Hays, L. (2006). Acute effects of cocaine in two models of inhibitory control: implications of non‐linear dose effects. Addiction, 101(9), 1323–1332. [link]

Ghosh, D. (2024). The Impact of Early Childhood Education on Cognitive and Social Development. International Journal for Multidisciplinary Research. [link]

Grisetto, F., Denmat, P., Delevoye-Turrell, Y., Vantrepotte, Q., Davin, T., Dinca, A., Ghoulti, I., & Roger, C. (2023). Imbalanced weighting of proactive and reactive control as a marker of risk-taking propensity. PLOS ONE, 18. [link]

Hinson, J., Whitney, P., Wilson, C., & Nusbaum, A. (2019). Working memory loads differentially influence frame-induced bias and normative choice in risky decision making. PLoS ONE, 14. [link]

Humphreys, K., & Lee, S. (2011). Risk Taking and Sensitivity to Punishment in Children with ADHD, ODD, ADHD+ODD, and Controls. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 33, 299-307. [link]

Jiang, M., Ding, R., Zhao, Y., Xu, J., Hao, L., Chen, M., Tian, T., Tan, S., Gao, J., He, Y., Tao, S., Dong, Q., & Qin, S. (2024). Development of the triadic neural systems involved in risky decision-making during childhood. Developmental Cognitive Neuroscience, 66. [link]

Kim, M., Kim, K., Nam, J., Lee, S., & Lee, S. (2024). Impact of Childhood Maltreatment on Cognitive Function and Its Relationship with Emotion Regulation in Young Adults. Journal of the Korean Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 35, 155 - 162. [link]

Kofler, M., Groves, N., Chan, E., Marsh, C., Cole, A., Gaye, F., Cibrian, E., Tatsuki, M., & Singh, L. (2024). Working memory and inhibitory control deficits in children with ADHD: an experimental evaluation of competing model predictions. Frontiers in Psychiatry, 15. [link]

Lahat, A., Degnan, K. A., White, L. K., McDermott, J. M., Henderson, H. A., Lejuez, C. W., & Fox, N. A. (2012). Temperamental exuberance and executive function predict propensity for risk‑taking in childhood. Development and Psychopathology, 24(3), 847‑856. [link]

Lejuez, C. W., Read, J. P., Kahler, C. W., Richards, J.B., Ramsey, S. E., Stuart, G. L., et al. (2002). Evaluation of a behavioral measure of risk-taking: The Balloon Analogue Risk Task (BART). Journal of Experimental Psychology: Applied, 8, 75–84. [link]

Manuhuwa, D., Boer, M., Jaarsma, D., Fleer, J., & De Graaf, J. (2023). The combined value of executive functions and self-regulated learning to predict differences in study success among higher education students. Frontiers in Psychology, 14. [link]

Miyake, A., & Friedman, N. P. (2012). The nature and organization of individual differences in executive functions: Four general conclusions. Current Directions in Psychological Science, 21(1), 8–14. [link]

Oberauer, K., & Lin, H. (2024). An interference model for visual and verbal working memory. Journal of experimental psychology. Learning, memory, and cognition. [link]

Prasetyo, A. (2020). Early Childhood Physical, Cognitive, Socio-Emotional Development, 4, 67-75. [link]

Ridderinkhof, K., Van Der Molen, M. W., Band, G. P., & Bashore, T. R. (1997). Sources of Interference from Irrelevant Information: A Developmental Study. Journal of Experimental Child Psychology, 65(3), 315–341. [link]

Sartori, R., Valentini, N., Nobre, G., & Fonseca, R. (2020). Motor and verbal inhibitory control: Development and validity of the go/No-Go app test for children with development coordination disorder. Applied Neuropsychology: Child, 10, 359 - 368. [link]

Schäfer, J., Reuter, T., Leuchter, M., & Karbach, J. (2024). Executive functions and problem-solving-The contribution of inhibition, working memory, and cognitive flexibility to science problem-solving performance in elementary school students. Journal of experimental child psychology, 244, 105962. [link]

Schiebener, J., García-Arias, M., García-Villamisar, D., Cabanyes-Truffino, J., & Brand, M. (2015). Developmental changes in decision making under risk: The role of executive functions and reasoning abilities in 8- to 19-year-old decision makers. Child Neuropsychology, 21, 759 - 778. [link]

Shimp, K., Mitchell, M., Beas, B., Bizon, J., & Setlow, B. (2015). Affective and cognitive mechanisms of risky decision making. Neurobiology of Learning and Memory, 117, 60-70. [link]

Soreni, N., Crosbie, J., Ickowicz, A., & Schachar, R. (2009). Stop Signal and Conners’ Continuous Performance Tasks. Journal of Attention Disorders, 13, 137 - 143. [link]

Steele, V. R., Anderson, N. E., Claus, E. D., Bernat, E. M., Rao, V., Assaf, M., ... & Kiehl, K. A. (2016). Neuroimaging measures of error-processing: Extracting reliable signals from event-related potentials and functional magnetic resonance imaging. Neuroimage, 132, 247-260. [link]

Stucke, N., & Doebel, S. (2024). Early childhood executive function predicts concurrent and later social and behavioral outcomes: A review and meta-analysis. Psychological bulletin, 150 10, 1178-1206. [link]

VanVoorhis, C. W., & Morgan, B. L. (2007). Understanding power and rules of thumb for determining sample sizes. Tutorials in quantitative methods for psychology, 3(2), 43-50. [link]

Verbruggen, F., Aron, A. R., Band, G. P., Beste, C., Bissett, P. G., Brockett, A. T., Brown, J. W., Chamberlain, S. R., Chambers, C. D., Colonius, H., Colzato, L. S., Corneil, B. D., Coxon, J. P., Dupuis, A., Eagle, D. M., Garavan, H., Greenhouse, I., Heathcote, A., Huster, R. J., . . . Boehler, C. N. (2019). A consensus guide to capturing the ability to inhibit actions and impulsive behaviors in the stop-signal task. eLife, 8. [link]

Wang, L., Li, J., Liu, Z., Zeng, J., & Dou, K. (2025). The Impact of Adverse Childhood Experiences on the Development of Adolescent Risk-Taking: The Mediating Effect of Self-Control and Moderating Effect of Genetic Variations. Journal of youth and adolescence. [link]

Weiss, H., & Luciana, M. (2022). Neurobehavioral maturation of motor response inhibition in adolescence – A narrative review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 137. [link]

White, T. L., Lejuez, C. W., & de Wit, H. (2008). Test–retest characteristics of the Balloon Analogue Risk Task. Psychology of Addictive Behaviors, 22(3), 349–354. [link]

Xu, P., Wu, D., Chen, Y., Wang, Z., & Xiao, W. (2020). The effect of response inhibition training on risky decision-making task performance. Frontiers in psychology, 11, 1806. [link]