انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 22 The Effectiveness of the Family-Centered Responsive Teaching Steps Program Based on Functional Reading on Adaptive Behavior and Communication Skills in Children with Down Syndrome اثربخشی برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی بر رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون 24 14 246833 10.22034/ceciranj.2026.581543.2037 FA ابراهیم رهبر کرباسدهی دانشجوی دکتری روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-8215-274X غلامعلی افروز استاد ممتاز، گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-9819-6790 زهرا نقش دانشیار، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-6065-7838 Journal Article 2026 02 02 The present study examined the effectiveness of the family-centered Responsive Teaching Steps program based on functional reading on adaptive behavior and communication skills in children with Down syndrome. This research employed a quasi-experimental design with pretest, posttest, and a three-month follow-up. The statistical population consisted of 53 children aged 9 to 12 years with Down syndrome, who attended the Pardis Rehabilitation Center in Rasht in 2025, along with their parents. A sample of 15 children with Down syndrome (9 boys and 6 girls) was selected through convenience sampling and assigned to the experimental group. The research instruments included the Adaptive Behavior Assessment System–Third Edition (ABAS-3) and the Children’s Communication Checklist–Second Edition (CCC-2). The training program was delivered to parents in the experimental group over eight 90-minute sessions. Data were analyzed using one-way repeated-measures multivariate analysis of variance (MANOVA) with Bonferroni post-hoc tests via SPSS-27. The results indicated that the program significantly improved adaptive behavior and communication skills in children with Down syndrome (p < .05). Post-hoc analyses further demonstrated that these effects remained stable through the follow-up phase. Based on the findings, the family-centered Responsive Teaching Steps program grounded in functional reading appears to have meaningful implications for enhancing behavioral and communication skills in children with Down syndrome and demonstrates adequate effectiveness. هدف پژوهش حاضر اثربخشی برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی بر رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون بود. روش پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه ماهه بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را 53 نفر از کودکان 9 تا 12 سال با نشانگان داون مراجعه کننده به مرکز توانبخشی پردیس شهرستان رشت در سال 1404 و والدین آنها تشکیل دادند. نمونه پژوهش 15 کودک با نشانگان داون (9 پسر و 6 دختر) بود که به صورت در دسترس انتخاب و در گروه‌ آزمایش قرار داده شد. ابزارهای پژوهش شامل ویرایش سوم نظام سنجش رفتار سازشی (ABAS-3) و چک‌لیست مهارت‌های ارتباطی کودکان (CCC-2) بود. برنامه آموزشی در قالب 8 جلسه 90 دقیقه‌ای برای والدین گروه آزمایش اجرا شد. یافته‌ها با روش تحلیل واریانس چندمتغیری با طرح اندازه‌گیری مکرر یک‌راهه با آزمون تعقیبی بونفرونی با استفاده از نرم‌افزار SPSS-27 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل واریانس نشان داد که این برنامه بر بهبود رفتار سازشی و مهارت‌های ارتباطی کودکان با نشانگان داون تاثیر دارد (05/0>p). نتایج آزمون تعقیبی نیز نمایانگر پایداری نتایج تا زمان پیگیری بود. با توجه به نتایج این پژوهش، برنامه گام‌های آموزشی پاسخگو خانواده محور بر پایه خواندن کاربردی می‌تواند تلویحات مهمی در زمینه بهبود مهارت‌های رفتاری و ارتباطی کودکان با نشانگان داون داشته و از کارایی لازم برخوردار باشد.

https://www.ceciranj.ir/article_246833_fe8fa0f921c747aa9f6cec3604d65eae.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 23 The Effectiveness of Imago Relationship Therapy on the Resilience of Mothers of Children with Physical-Motor Disabilities اثربخشی ایماگو درمانی بر تاب‌آوری مادران کودکان دارای ناتوانی جسمی-حرکتی 24 14 246834 10.22034/ceciranj.2026.573921.2028 FA سیدمحمدرضا موسوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0009-0008-4122-0559 سکینه سلطانی کوهبنانی دانشیار، گروه روان‌شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0003-1469-0244 سیدمحسن اصغری نکاح استاد، گروه روان‌شناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0001-5127-0949 Journal Article 2026 02 04 The purpose of this study was to determine the effectiveness of Imago Relationship Therapy on the resilience of mothers of children with physical-motor disabilities. The research employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The statistical population consisted of mothers of children studying in special primary schools for children with physical-motor disabilities in Mashhad during the 2024-2025 academic year. Through a public call and based on inclusion criteria, 30 mothers volunteered to participate in the study and were randomly assigned to either the experimental or control group. Data collection was performed using the Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC). The experimental group received Imago Relationship Therapy in eight weekly 90-minute sessions, while the control group received no intervention during this period. Data were analyzed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA) via SPSS-27. The results indicated that Imago Relationship Therapy had a significant positive effect on maternal resilience (p < .01), with the effect size ranging from 0.67 to 0.98. The findings demonstrate that Imago Relationship Therapy is effective in significantly increasing the resilience of mothers of children with physical-motor disabilities. Consequently, therapists and counselors are recommended to utilize this approach to enhance resilience in this population. هدف از این پژوهش تعیین اثربخشی ایماگو درمانی بر تاب ‌آوری مادران کودکان دارای ناتوانی جسمی-حرکتی بود. طرح این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با الگوی پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری آن را مادران دارای کودکان شاغل به تحصیل در مدارس ابتدایی ویژه کودکان دارای ناتوانی جسمی-حرکتی شهر مشهد در سال تحصیلی 1404 - 1403 تشکیل می‌دادند. تعداد ۳۰ نفر از این مادران از طریق فراخوان و با در نظر گرفتن ملاک‌های ورود و به صورت داوطلبانه در پژوهش شرکت کردند. سپس به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جای‌دهی شدند. گردآوری داده‌ها با استفاده از مقیاس تاب ‌آوری کانور و دیویدسون (CD‐RISC) انجام شد. گروه آزمایشی طی هشت جلسه ۹۰ دقیقه‌ای، به صورت هفتگی یک جلسه ایماگو درمانی را دریافت کردند. گروه گواه در این مدت هیچ مداخله‌ای دریافت نکردند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با تحلیل کوواریانس چندمتغیره و با استفاده از نرم‌افزارSPSS نسخه 27 انجام شد. نتایج نشان دهنده آن بود که ایماگو درمانی اثر مثبت و معناداری بر تاب آوری مادران داشت (01/0>P). اندازه اثر نیز از 67/0 تا 98/0 در تغییر بود. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که ایماگو درمانی بر تاب ‌آوری مادران کودکان دارای ناتوانی جسمی-حرکتی اثربخش بوده و به طور معناداری آن را افزایش می‌دهد. پیشنهاد می‌شود درمانگران و مشاوران از این رویکرد برای افزایش تاب آوری مادران کودکان دارای ناتوانی جسمی-حرکتی استفاده کنند

https://www.ceciranj.ir/article_246834_84d22508e6ec3f2e4e8061de63f01ef2.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 22 The Effectiveness of an Educational Intervention Based on the Social Information Processing Model on the Social Skills of Slow Learners اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پردازش اطلاعات اجتماعی بر مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان آهسته گام 41 25 246853 10.22034/ceciranj.2026.570438.2022 FA فاطمه حسینی کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، ایران 0009-0007-2918-835X مجید صدوقی دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، ایران 0000-0002-6439-6513 Journal Article 2026 01 08 The present study aimed to evaluate the effectiveness of a structured social skills training program based on the Social Information Processing (SIP) model in improving the social functioning of slow learners. The study employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group and a one-month follow-up period. The statistical population included all mild slow learners enrolled in a special school in Arak. From this population, 36 mild slow learners aged 9 to 13 years were selected through convenience sampling and randomly assigned to either the intervention group (n = 18) or the waitlist control group (n = 18). Parents and teachers completed the parent and teacher forms of the Social Skills Rating System developed by Gresham and Elliott (1990) at the pretest, posttest, and one-month follow-up stages. The intervention group received 15 sessions of 60-minute social skills training based on the structured instructional package developed by Crick and Dodge, whereas the control group received no intervention. Data were analyzed using repeated-measures multivariate analysis of variance with SPSS-26. The findings showed that the intervention based on the Social Information Processing model led to significant improvement in social skills and reduction in behavioral problems compared with the control group. These improvements remained stable at follow-up, and a similar pattern was observed in both parent and teacher reports. Social skills training based on the Social Information Processing model may serve as an effective approach for enhancing the social functioning of slow learners. These findings support intervention approaches focused on modifying cognitive-social processing mechanisms and underscore the importance of integrating Social Information Processing-based programs into structured school-based interventions to improve the interpersonal adjustment of slow learners. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثربخشی یک برنامه ساختاریافته آموزش مهارت‌های اجتماعی مبتنی بر مدل پردازش اطلاعات اجتماعی (SIP) در بهبود کارکرد اجتماعی دانش‌آموزان آهسته گام بود. روش پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه و دوره پیگیری یک‌ماهه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان آهسته گام خفیف یک مدرسه استثنایی در شهر اراک بود که از میان آنان، 36 دانش‌آموزان آهسته گام خفیف 9 تا 13 ساله به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در گروه مداخله (۱۸ نفر) و فهرست‌انتظار (۱۸ نفر) جایدهی شدند. والدین و معلمان نسخه‌های والد و معلم پرسشنامه مهارت‌های اجتماعی گرشام و الیوت (1990) را در مراحل پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری یک‌ماهه تکمیل کردند. گروه مداخله طی ۱۵ جلسه ۶۰ دقیقه‌ایِ مبتنی بر بسته آموزشی ساختاریافته آموزش مهارت‌های اجتماعی کرک و داج را دریافت کرد و گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با روش تحلیل واریانس چندمتغیری با اندازه‌گیری مکرر با استفاده از نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شد. نتایج نشان داد که مداخله مبتنی بر مدل پردازش اطلاعات اجتماعی به بهبود قابل‌توجه مهارت‌های اجتماعی و کاهش مشکلات رفتاری در مقایسه با گروه گواه منجر شد. این بهبودها در مرحله پیگیری نیز پایدار ماند و در گزارش‌های والدین و معلمان الگوی مشابهی مشاهده شد. آموزش مهارت‌های اجتماعی مبتنی بر مدل پردازش اطلاعات اجتماعی می‌تواند رویکردی کارآمد برای ارتقای کارکرد اجتماعی دانش‌آموزان آهسته گام باشد. این نتایج از رویکردهای مداخله‌ای مبتنی بر اصلاح فرایندهای پردازش شناختی–اجتماعی حمایت می‌کند و بر اهمیت ادغام برنامه‌های مبتنی بر مدل پردازش اطلاعات اجتماعی در چارچوب مداخلات ساختاریافته مدرسه‌ای برای ارتقای سازگاری بین‌فردی دانش‌آموزان آهسته گام تأکید دارد.

https://www.ceciranj.ir/article_246853_00acc053e51cecb84e70e7565f4dbfd8.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 22 Qualitative Research Synthesis of the Application of Deep Learning in Video Analysis of Social Interactions for Early Diagnosis of Autism Spectrum Disorder in Preschool Children سنتزپژوهی کیفی کاربرد یادگیری عمیق در تحلیل ویدئویی تعاملات اجتماعی برای تشخیص زودهنگام اختلال طیف خودمانده در کودکان پیش‌دبستانی 66 42 246854 10.22034/ceciranj.2026.566116.2013 FA رحیم مرادی دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0000-0001-9401-9631 مژگان قنات کارشناس ارشد تکنولوژی آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0009-0006-1274-9467 Journal Article 2025 12 14 Early diagnosis of autism spectrum disorder (ASD) in preschool children requires a precise analysis of social interactions, which is often prone to subjectivity and human error when using traditional methods. Deep learning, with its ability to automatically extract complex patterns from video data, offers a novel opportunity to enhance diagnostic accuracy and objectivity. This research synthesis aimed to systematically analyze the applications of deep learning in the video analysis of social interactions for the early identification of ASD symptoms in children aged 4 to 6 years. The study was conducted using a qualitative research synthesis method following the PRISMA guidelines. A systematic search was performed across Scopus, Web of Science, PubMed, ERIC, and specialized Persian journals for the period between 2013 and 2025. Following the application of inclusion criteria (empirical studies utilizing deep learning models to analyze social interaction videos of preschool children with or without ASD) and exclusion criteria (indirect studies, reviews without primary data), 27 eligible studies were selected. Data analysis was carried out using a two-stage coding method (open codes →\rightarrow→ concepts →\rightarrow→ core components) assisted by MAXQDA 2022 software. The quality of the included studies was appraised using the CASP checklist. From the analysis of 112 initial codes, 14 concepts and ultimately 6 key components were extracted, which are characterized by three distinguishing features: (1) focusing on objective behavioral indicators such as gaze tracking, motor coordination, and facial micro-expressions using CNN and LSTM models; (2) multimodal data fusion by combining video with neural (EEG) and physiological (GSR) signals within multi-model architectures; and (3) designing smart interactive environments based on robotics and serious games that simultaneously collect data and deliver educational interventions. Most importantly, this synthesis revealed that previous studies have predominantly focused on diagnostic accuracy (up to 94%), while seriously neglecting ethical dimensions (privacy of children’s video data), the generalizability of models to culturally diverse populations (including Iranian children), and algorithmic transparency. In conclusion, although deep learning holds transformative potential for the early diagnosis of ASD, transitioning from the laboratory to clinical practice requires the development of an ethical-pedagogical framework that integrates algorithmic objectivity with cultural sensitivities and children’s rights. Future research is recommended to: (1) develop transfer learning models to adapt Western architectures to the behavioral characteristics of Iranian children; (2) collaborate with child psychology experts to define criteria for “healthy interaction” within the Iranian population to prevent cultural bias in data labeling; and (3) design localized platforms for collecting and sharing anonymized video data of Iranian children in compliance with personal data protection regulations. تشخیص زودهنگام اختلال طیف خودمانده (ASD) در کودکان پیش‌دبستانی مستلزم تحلیل دقیق تعاملات اجتماعی است که با روش‌های سنتی همراه با ذهنیت و خطای انسانی است. یادگیری عمیق با قابلیت استخراج خودکار الگوهای پیچیده از داده‌های ویدئویی، فرصتی نوین برای ارتقای دقت و عینیت تشخیص فراهم می‌کند. این سنتزپژوهی با هدف تحلیل نظام‌مند کاربردهای یادگیری عمیق در تحلیل ویدئویی تعاملات اجتماعی برای شناسایی زودهنگام علائم اختلال طیف خودمانده در کودکان 4 تا ۶ سال انجام شد. این مطالعه با روش سنتزپژوهی کیفی و با پیروی از دستورالعمل PRISMA انجام گرفت. جست‌وجوی سیستماتیک در پایگاه‌های اسکوپوس، وب آو ساینس، پابمد، اریک و مجله‌های تخصصی فارسی در بازه زمانی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲5 انجام شد. پس از اعمال معیارهای ورود (مطالعات تجربی با استفاده از مدل‌های یادگیری عمیق برای تحلیل ویدئوی تعاملات اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی با/بدون اختلال طیف خودمانده) و معیارهای خروج (مطالعات غیرمستقیم، مروری بدون داده اولیه)، ۲۷ مطالعه واجد شرایط انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با روش کدبندی دو مرحله‌ای (کدهای باز → مفاهیم → مؤلفه‌های اصلی) و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2022 انجام پذیرفت. کیفیت مطالعات با چک‌لیست CASP ارزیابی شد. از تحلیل ۱۱۲ کد اولیه، ۱۴ مفهوم و در نهایت ۶ مؤلفه کلیدی استخراج گردید که سه ویژگی تمایزدهنده دارند: (۱) تمرکز بر شاخص‌های رفتاری عینی مانند تحلیل حرکات چشم، هماهنگی حرکتی و میکروحرکات چهره با مدل‌های CNN و LSTM؛ (۲) تلفیق چندوجهی داده‌ها از طریق ترکیب ویدئو با سیگنال‌های عصبی (EEG) و فیزیولوژیک (GSR) در معماری‌های چندمدلی ؛ (۳) طراحی محیط‌های تعاملی هوشمند مبتنی بر ربات‌ها و بازی‌های جدی که همزمان هم داده جمع‌آوری و هم مداخله آموزشی انجام می‌دهند. مهم‌تر از همه، این سنتزپژوهی نشان داد که مطالعات پیشین عمدتاً بر دقت تشخیصی (تا ۹۴٪) تمرکز کرده‌اند، در حالی که ابعاد اخلاقی (حریم خصوصی داده‌های ویدئویی کودکان)، قابلیت تعمیم مدل‌ها به جمعیت‌های فرهنگی متنوع (شامل کودکان ایرانی) و شفافیت الگوریتمی به‌طور جدی نادیده گرفته شده‌اند. در نتیجه می‌توان گفت که یادگیری عمیق پتانسیل تحول‌آفرینی در تشخیص زودهنگام اختلال طیف خودمانده را دارد، اما گذار از آزمایشگاه به کاربست بالینی مستلزم توسعه چارچوبی اخلاقی-تربیتی است که عینیت الگوریتمی را با حساسیت‌های فرهنگی و حقوق کودک تلفیق کند. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده: (۱) مدل‌های یادگیری انتقالی را برای تطبیق معماری‌های غربی با ویژگی‌های رفتاری کودکان ایرانی توسعه دهند؛ (۲) با مشارکت متخصصان روان‌شناسی کودک، معیارهای «تعامل سالم» را برای جمعیت ایرانی تدوین کنند تا از سوگیری فرهنگی در برچسب‌گذاری داده‌ها جلوگیری شود؛ و (۳) پلتفرم‌های بومی برای جمع‌آوری و اشتراک‌گذاری داده‌های ویدئویی آنونیم‌شده کودکان ایرانی با رعایت قانون حمایت از داده‌های شخصی طراحی شود.

https://www.ceciranj.ir/article_246854_0fd2aa653d00f848d82afe27000fe007.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 22 The Effectiveness of Schema Therapy on Perceived Social Support and Meta-Emotion in Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder اثربخشی طرحواره‌درمانی بر حمایت اجتماعی ادراک‌شده و فراهیجان مادران کودکان طیف خودمانده 80 67 246855 10.22034/ceciranj.2026.560018.2005 FA سعیده حمامی کارشناس ارشد، گروه روان‌شناسی بالینی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران 0009-0009-4461-1616 نفیسه خدادادی استادیار، گروه روان‌شناسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران /استادیار، گروه روان‌شناسی، دانشگاه معارف و قرآن و عترت(ع) 0000-0002-2956-4040 Journal Article 2025 12 13 The purpose of this study was to examine the effectiveness of schema therapy on perceived social support and meta-emotion in mothers of children with autism spectrum disorder (ASD). The study employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The statistical population comprised all mothers of children with ASD in Zarrin Shahr during the 2024-2025 academic year. Out of this population, 30 mothers were selected using purposive sampling and randomly assigned in equal numbers to either the experimental or control group. The schema therapy program was delivered to the experimental group in eight 90-minute sessions, while the control group received no intervention. Participants were evaluated using the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) by Zimet et al. and the Meta-Emotion Scale (MES) by Mitmansgruber et al. The collected data were analyzed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA) via SPSS-27. The findings indicated that schema therapy significantly improved the total score of perceived social support and the subscale of significant others’ support (P<.05); however, it failed to significantly improve the subscales of family support and friend support (P>.05). Additionally, the intervention significantly improved the positive meta-emotion dimension along with its subscales of suppression and compassion (P<.05). Nonetheless, this therapeutic approach did not lead to a significant improvement in the negative meta-emotion dimension or the subscales of anger, shame, thought control, and interest (P>.05). Consequently, it can be concluded that schema therapy is effective in enhancing positive meta-emotion dimensions and perceived social support in mothers of children with ASD. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی طرحواره درمانی بر حمایت اجتماعی ادراک‌شده و فراهیجان در مادران کودکان طیف خودمانده بود. روش پژوهش حاضر، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه مادران کودکان طیف خودمانده در شهر زرین شهر در سال 1404-1403 بود که از میان آن‌ها، 30 نفر، با روش نمونه‌گیری هدفمند به عنوان نمونه آماری انتخاب و به صورت تصادفی و برابر در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. برنامه طرحواره‌درمانی طی 8 جلسه 90 دقیقه‌ای برای شرکت‌کنندگان گروه آزمایش ارائه شد، در حالی که برای گروه کنترل طرحواره درمانی اجرا نشد. شرکت‌کنندگان با استفاده از پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک‌شده زمیت و همکاران (MSPSS) و مقیاس فراهیجان میتمنسگرویرو همکاران (MES) مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده‌های گردآوری شده با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرم‌افزار SPSS-27 مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که طرحواره درمانی موجب بهبود نمره کل حمایت اجتماعی ادراک‌شده و مولفه حمایت اجتماعی شده است (05/0>P)؛ اما نتوانسته است مولفه‌های حمایت خانوادگی و حمایت دوستان را به طور معناداری بهبود ببخشد (05/0<P). علاوه‌براین، این برنامه موجب بهبود بعد فراهیجان مثبت و مولفه‌های سرکوب و شفقت شده است (05/0>P). با این حال، این روش درمانی نتوانست به بهبود معنادار بعد فراهیجان منفی و مولفه‌های خشم، شرم، کنترل افکار و علاقه منجر گردد (05/0<P). لذا، ‌می‌توان نتیجه گرفت طرحواره درمانی در ارتقای ابعاد مثبت فراهیجان و حمایت اجتماعی مادران کودکان طیف خودمانده موثر است.

https://www.ceciranj.ir/article_246855_64c3068ebfe44288915aba9f077f3bda.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 22 Exploring the Lived Experience of Individuals with Physical-Motor Disabilities بررسی تجربه زیسته افراد با کم توانی جسمی- حرکتی 91 81 246856 10.22034/ceciranj.2026.558671.2002 FA نگار فلامرزی دانشجوی دکترای تخصصی، گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران 0009-0005-3440-6804 سجاد امینی منش استادیار گروه روان‌شناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران 0000-0002-8613-0708 بنفشه امیدوار استادیار گروه روان‌شناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران 0000-0002-2373-6921 محمد مظفری استادیار گروه روان‌شناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران 0000-0001-5071-6566 Journal Article 2025 11 09 The purpose of this study was to explore the lived experience of individuals with physical-motor disabilities. A qualitative phenomenological approach was employed. The statistical population comprised all individuals with physical-motor disabilities in Shiraz in 2024. Purposive sampling was used, which continued until theoretical saturation was achieved, resulting in semi-structured interviews with 13 individuals with physical-motor disabilities. The thematic analysis of the participants’ lived experiences yielded 3 main themes and 25 subthemes. The main themes included: relationships with friends; relationships with the opposite sex and romantic relationships/marriage; and childbearing and parenting. The findings indicated that understanding individuals with physical-motor disabilities in society requires a comprehensive recognition of their characteristics and desires for a stress-free life, free from negative attitudes toward their physical and emotional traits and relational capacities. Indeed, a physical-motor disability influences the mindset and attitudes of both the individuals themselves and other members of society more than it affects the physical body. Based on these findings, it is recommended that support systems be established for individuals with physical-motor disabilities to facilitate anxiety- and shame-free peer relationships and marriage, and to empower them to raise children without economic, social, or emotional concerns. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تجربه زیسته افراد با کم توانی جسمی- حرکتی بود. در این پژوهش از روش کیفی پدیدارشناسی استفاده شد. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل تمامی افراد با کم توانی جسمی- حرکتی در شهر شیراز در سال 1403 بود. برای نمونه گیری از روش نمونهگیری هدفمند استفاده شد. نمونهگیری تا مرحله اشباعنظری یافتهها ادامه یافت و در مجموع با 13 نفر از افراد با کم توانی جسمی- حرکتی مصاحبه نیمهساختاریافته صورت گرفت. تجزیه و تحلیل یافتهها در خصوص تجربه زیسته افراد با کم توانی جسمی- حرکتی منجربه تولید 3 مضمون اصلی و 25 مضمون فرعی شد. مضامین اصلی شامل ارتباط با دوستان، ارتباط با جنس مخالف و روابط عاشقانه و ازدواج، فرزندآوری و فرزندپروری بود. نتایج بررسی نشان داد که کم توانی جسمی- حرکتی در جامعه نیازمند شناخت تمامی خصوصیات، خواستههای این افراد برای یک زندگی بدون دغدغه عاری از هر گونه نگرش منفی نسبت به ویژگیهای جسمانی و عاطفی و برقراری ارتباط است؛ چرا که کمتوانی جسمی - حرکتی بیشتر از اینکه جسم را تحت تأثیر قرار دهد، طرز فکر و نگرشهای خود فرد و دیگر افراد جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد. پیشنهاد میشود با توجه به یافتههای پژوهش، برای تمامی افراد با کم توانی جسمی- حرکتی یک سیستمهای حمایتی فراهم شود که راه را برای ارتباط با دوستان بدون هیچ گونه اضطراب و شرم و ازدواج آنها فراهم کرده و این افراد از طریق سیستمهای حمایتی توانایی نگهداری فرزند بدون هیچگونه دغدغه اقتصادی، اجتماعی و عاطفی را داشته باشند.

https://www.ceciranj.ir/article_246856_2cbb44ee1940b07c4da1d41f4f6232b4.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 23 Comparison of the Effectiveness of Working Memory Intervention and Perceptual-Spatial Ability Training on Behavioral Symptoms in Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) مقایسه اثربخشی برنامه مداخله حافظه فعال و توانایی ادراکی-فضایی بر نشانگان رفتاری کودکان با نارسایی توجه/ فزون‌کنشی 104 92 246858 10.22034/ceciranj.2026.554210.1995 FA اعظم زاده نور دانشجوی دکتری تخصصی رشته روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0002-3250-9912 وحید نجاتی استاد علوم اعصاب شناختی (مغز و شناخت)، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0003-0419-5207 مجید ابراهیم پور استادیار گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0001-9313-7783 سمیرا وکیلی استادیار گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-2419-5995 محمدپارسا عزیزی استادیار گروه روان‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 10 19 The purpose of this study was to compare the effectiveness of a working memory intervention program and a perceptual-spatial ability training program on behavioral symptoms in children with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). The study employed a quasi-experimental pretest-posttest control group design with a two-month follow-up. The statistical population comprised all children with ADHD in Tehran during the 2025–2026 academic year. A convenience sample of 45 children with ADHD was selected and randomly assigned to either the first experimental group (n=15), the second experimental group (n=15), or the control group (n=15). The first experimental group received the working memory training program in 13 sessions of 45 minutes over two and a half months (twice a week), while the second experimental group received the perceptual-spatial ability training program in 10 sessions of 45 minutes over the same period (twice a week). The research instrument was the Swanson, Nolan, and Pelham Rating Scale (SNAP-IV) by Swanson et al. (1981). Data were analyzed using repeated-measures analysis of variance (ANOVA) via SPSS-24. The results revealed a significant difference across the pretest, posttest, and follow-up stages in behavioral symptoms (attention deficit and hyperactivity-impulsivity) between the experimental groups and the control group (p<.001). Both the working memory and perceptual-spatial interventions significantly reduced behavioral symptoms, including inattention and hyperactivity-impulsivity, and these therapeutic effects remained stable during the follow-up phase (p<.05). Furthermore, the findings indicated that the working memory intervention was significantly more effective in reducing behavioral symptoms than the perceptual-spatial training program (p<.05). Based on these results, both working memory and perceptual-spatial interventions can be utilized effectively to alleviate behavioral symptoms in children with ADHD, and it is recommended that clinicians incorporate these training programs alongside other therapeutic interventions. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی مقایسه‌ای اثربخشی برنامه مداخله حافظه فعال و توانایی ادراکی-فضایی بر نشانگان رفتاری کودکان با نارسایی توجه/ فزون‌کنشی بود. روش پژوهش حاضر نیمه‏آزمایشی با طرح پیش آزمون - پس آزمون و گروه گواه با دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی کودکان با نارسایی توجه- فزون‌کنشی شهر تهران در سال تحصیلی 1404- 1405بود که از میان آنها 45 نفر از کودکان با نارسایی توجه/فزون کنشی از طریق روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و در گروه آزمایش اول (15 نفر)، آزمایش دوم (15 نفر) و گواه (15 نفر) به شیوه تصادفی گمارش شدند. گروه آزمایش اول، برنامه آموزشی مداخله حافظه فعال در 13 جلسه 45 دقیقه‌ای به مدت 2 ماه و نیم (2 روز در هفته) و گروه آزمایش دوم، برنامه آموزشی توانایی ادراکی - فضایی در 10 جلسه 45 دقیقه ای به مدت 2 ماه و نیم (2 روز در هفته) دریافت کردند. ابزار پژوهش شامل مقیاس اسنپ سوانسون و همکاران (1981) بود داده ها با استفاده از نرم افزارSPSS24 وتحلیل واریانس با انداز‌گیری مکرر تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بین سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری در نشانگان رفتاری شامل نارسایی توجه، فزون کنشی- تکانش گری در گروه های آزمایش و گواه تفاوت معنادار وجود دارد (001/0p<). و مداخلات حافظه فعال و توانایی ادراکی- فضایی باعث کاهش نشانگان رفتاری مانند نارسایی توجه و فزون کنشی- تکانش گری شده و تأثیر این مداخلات درمانی در مرحله پیگیری پایدار بوده است (05/0p<). همچنین، نتایج حاکی از آن بود که میزان اثربخشی برنامه مداخله حافظه فعال بر نشانگان رفتاری بیشتر از برنامه توانایی ادراکی – فضایی بود (05/0p<). بر اساس نتایج پژوهش حاضر، مداخلات حافظه فعال و توانایی ادراکی – فضایی می توانند در بهبود نشانگان رفتاری کارآمد باشند و پیشنهاد می شود که درمانگران از این درمان ها در کنار سایر مداخلات درمانی استفاده کنند

https://www.ceciranj.ir/article_246858_0bf8d1753d3c52bc3d560c568a22fd60.pdf

انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 2 2026 06 23 Predicting Risky Decision-Making Based on Response Inhibition and Working Memory in 5- to 6-Year-Old Boys پیش‌بینی‌پذیری تصمیم‌گیری پرخطر براساس بازداری پاسخ و حافظه فعال در پسران ۵ تا ۶ سال 119 105 246868 10.22034/ceciranj.2026.552379.1994 FA سید پوریا پورمحمد کارشناسی ارشد روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0006-3225-447X علی اکبر ارجمندنیا استاد گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-8030-8416 محسن رفیع خواه استادیار گروه روان‎شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‎شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-0822-3220 Journal Article 2025 10 10 The present study aimed to examine the extent to which boys’ risky decision-making performance can be predicted by response inhibition and working memory systems. This study used a correlational design. The statistical population comprised all 5- to 6-year-old boys attending schools in Babol County during the 2024–2025 academic year. The participants included 100 children who were selected via multistage cluster sampling based on the inclusion criteria. Data were collected using the Balloon Analogue Risk Task (BART; 2002), the Stop-Signal Task (SST; 2019), the Go/No-Go Task (GNGT; 2006), and the Working Memory Test Battery for Children—Huff-Bach (WMTB; 2017/1396). Data were analyzed using Pearson correlation and multiple regression analyses in SPSS-27. The findings indicated significant negative associations between working memory and response inhibition with risky decision-making. The results further showed that prepotent response inhibition significantly predicted children’s risky decision-making (P<.001), whereas ongoing response inhibition and working memory did not significantly contribute to the prediction of risky decision-making. These findings suggest that when decision-making occurs impulsively and under motivational pressure, response control—particularly the inhibition of prepotent responses—serves as a primary predictor of risk-related behaviors. Accordingly, these results may inform the development of educational and preventive programs aimed at strengthening inhibitory control and reducing children’s risky behaviors. پژوهش حاضر با هدف بررسی پیش‌بینی عملکرد تصمیم‌گیری پرخطر کودکان پسر بر اساس سیستم‌های بازداری پاسخ و حافظه ‌فعال انجام شد. روش پژوهش از نوع همبستگی بود. جامعه آماری تمام کودکان ۵ تا ۶ سال پسر حاضر در مدارس شهرستان بابل در سال تحصیلی ۱۴۰۳ - ۱۴۰۴ بودند. شرکت‌کنندگان پژوهش شامل ۱۰۰ نفر بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای با توجه به ملاک‌های ورود انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از آزمون‌های خطرپذیری بادکنکی (BART، ۲۰۰۲)، تکلیف نشانه توقف (SST، ۲۰۱۹)، تکلیف برو/ نرو (GNGT، ۲۰۰۶) و حافظه فعال برای کودکان- حاف‌بک (WMTB، ۱۳۹۶) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم‌افزار SPSS 27 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان دادند که ارتباط منفی و معناداری بین متغیرهای حافظه فعال و بازداری پاسخ با تصمیم‌گیری پرخطر دارد. نتایج نشان دادند که بازداری پاسخ غالب به‌طور معناداری تصمیم‌گیری پرخطر کودکان را پیش‌بینی می‌کند (۰۰۱/۰> P)، در حالی که بازداری پاسخ جاری و حافظه فعال نقشی در پیش‌بینی تصمیم‌گیری پرخطر کودکان نشان ندادند. از یافته‌های فوق می‌توان نتیجه گرفت در شرایطی که تصمیم‌گیری در حالت تکانشی و تحت فشار انگیزشی صورت می‌گیرد، کنترل پاسخ به‌ویژه از طریق بازداری پاسخ‌های غالب، پیش‌بینی‌کننده اصلی رفتارهای پرخطر است و می‌تواند در طراحی برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه برای بهبود کنترل بازداری پاسخ و کاهش رفتارهای پرخطر کودکان مؤثر باشد.

https://www.ceciranj.ir/article_246868_fbd6f8fdb2ad1e8837e763ce54502938.pdf