انجمن علمی کودکان استثنایی ایران توانمندسازی کودکان استثنایی 2588-3488 17 1 2026 03 21 The Effectiveness of an Integrated Response-Based Program Relying on Mindfulness of the Emotional Environment of Families of High-Functioning Autistic Children اثربخشی برنامه یکپارچه پاسخ‌محور با تکیه برهشیاری در لحظه بر فضای عاطفی خانواده کودکان خودمانده با عملکرد بالا 59 50 242987 10.22034/ceciranj.2025.507747.1954 FA سمیرا آبشناسان دانشجوی دکتری، گروه روان‌شناسی عمومی و کودکان استثنایی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0005-3790-7348 پریسا تجلی استادیار گروه روان‌شناسی عمومی و کودکان استثنایی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. مجتبی امیری مجد دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران. 0000-0001-6181-6888 Journal Article 2025 04 18 This study aimed to determine the effectiveness of an integrated response-oriented program based on moment-to-moment awareness on the emotional climate of families with high-functioning children with autism. The research method was semi-experimental, utilizing a pre-test – post-test design with a control group and a follow-up. The statistical population consisted of all mothers of high-functioning autistic children (aged 8 to 12 years) in Tehran. The sample size included 30 participants (15 in the experimental group and 15 in the control group), who were selected through purposive sampling and assigned to the experimental and control groups. The research tools included the Self-Diagnosis Scale (1995) and the Family Emotional Climate Questionnaire by Byrne (1964), with both groups completing the Family Emotional Climate Questionnaire in the pre-test phase. The experimental group received the response-oriented intervention (family-based), focusing on moment-to-moment awareness, in 8 one-hour group sessions over 2 months, while the control group remained on a waiting list. Both groups were reassessed at the end of the intervention. Data were analyzed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA). The results showed that the integrated response-oriented program based on moment-to-moment awareness had a significant positive effect on the emotional climate of the families of high-functioning children with autism. In the post-test and follow-up phases, the family emotional climate scores significantly increased (P<0.001), indicating the substantial impact of the program on the long-term improvement of the family emotional climate. Based on these results, the integrated response-oriented program based on moment-to-moment awareness can be utilized by psychologists and counselors to improve the emotional climate of families with autistic children. هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی برنامه یکپارچه پاسخمحور با تکیه بر هشیاری در لحظه بر فضای عاطفی خانواده کودکان خودمانده با عملکرد بالا انجام شد. روش پژوهش ازنوع نیمه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون و پیگیری باگروه گواه بود. جامعۀ آماری پژوهش تمام مادران کودکان خودمانده با عملکرد بالا (8 تا 12 سال) شهر تهران بود. حجم نمونه شامل 30 نفر (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه) از جامعه آماری به شیوه نمونهگیری هدفمند انتخاب شده ودر دوگروه گواه و آزمایش جاگذاری شدند. ابزار پژوهش شامل مقیاس تشخیص خودمانده (1995) و پرسشنامه فضای عاطفی خانواده برن (1964) بود که در مرحله پیش آزمون هر دو گروه به پرسشنامه فضای عاطفی برن (1964) پاسخ دادند. گروه آزمایش در 8 جلسه یک ساعته در طول 2 ماه روش مداخلهای پاسخمحور (خانوادهمحور) با تکیه بر هشیاری در لحظه را بصورت گروهی دریافت کردند. در حالیکه گروه گواه در فهرست انتظار باقی ماندند. در پایان مجدداً هر دو گروه مورد ارزیابی قرار گرفتند. دادهها با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغییری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که برنامه یکپارچه پاسخ‌محور با تکیه بر هشیاری در لحظه تأثیرات مثبت معناداری بر نمره فضای عاطفی خانواده کودکان خودمانده با عملکرد بالا داشته است. در مرحله پس‌آزمون و پیگیری، نمرات فضای عاطفی خانواده به‌طور معناداری افزایش یافته است (001/0P<)، که این تغییرات نشان‌دهنده تأثیر قابل توجه برنامه در بهبود فضای عاطفی خانواده در بلندمدت است. با توجه به نتایج به دست آمده، میتوان از برنامه یکپارچه پاسخمحور با تکیه بر هشیاری در لحظه برای کمک به روانشناسان و مشاوران برای بهبود فضای عاطفی خانواده‌های کودکان خودمانده استفاده کرد.

https://www.ceciranj.ir/article_242987_8186a28d4efacd66febb51ba1a4328fc.pdf